Manhattan

New York’ta iki gün geçirdik ama o iki gün bazen iki hafta gibi geldi, bazen de göz açıp kapayıncaya kadar bitti. Şehrin kendisi zaten öyle. Bir yandan “Ben dünyanın merkeziyim” diye bağırıyor, öbür yandan iki sokak sonra sana çöp torbaları, korna, inşaat sesi ve hafif bir ter kokusuyla “Fazla da büyütme” diyor. New York’u New York yapan da biraz bu galiba. Sana kartpostallık bir manzara veriyor, sonra dönüp tokadı çakıyor.

Bizim hikaye de Manhattan’ın göbeğinde başlamadı. Filmlerdeki gibi sarı taksiden inmeli, fonda Sinatra çalmalı bir girişimiz olmadı. Ahmet arabasını verdi, biz de New Jersey’den kalkıp Staten Island feribotuna doğru yola çıktık. Kağıt üzerinde çok basit görünen bir iş. Arabaya bineceksin, Google Maps’i açacaksın, limana gideceksin. Tabii Google Maps denen alamet bazen insanı hedefe götürmüyor da hayatı sorgulatıyor. Yol basit görünse de son kısımlarda insanın içine “Acaba gerçekten doğru yere mi gidiyoruz, yoksa birazdan kendimizi konteyner sahasında mı bulacağız?” hissi çöküyor. Neyse ki kaybola kaybola da olsa vardık.

Özgürlük Heykeli’ni alışılmışın dışında görüntüleri

Bu arada yolun en güzel tarafı, Özgürlük Heykeli’ni alışılmışın dışında, yan gözle, sanki saklambaç oynuyormuş gibi gördüğümüz anlardı. Normalde bu heykeli insanlara satarken hep aynı açıdan satarlar. Kartpostal açısı, drone açısı, turist teknesi açısı. Bizim gördüğümüz ise biraz daha tesadüfi, daha az cilalı, daha “Ha bak, orada işte” türünden bir görüntüydü. Belki de daha güzeldi. Çünkü New York bazen en iyi planlanmış deneyimlerde değil, yoldayken karşına çıkan o kısa anlarda insanı etkiliyor.

Staten Island tarafında park yeri bulmak ise ayrı bir medeni cesaret sınavıydı. New York civarında araba kullanmak zaten bir karakter testidir, bir de üstüne park yeri arıyorsan sabır, sinir sistemi ve evlilik dayanıklılığı aynı anda ölçülüyor. Boş yer var gibi görünür, yaklaşınca yok olur. Varsa da ya yasaklıdır ya da insanı “Çekerler mi acaba?” paranoyasıyla baş başa bırakır. Biz de biraz dönüp dolaşıp sonunda bir yere arabayı bıraktık ama o anki ruh halimiz, sanki Manhattan’da ev almışız gibi bir zafer hissiydi.

Staten Island Ferry

Sonra feribota bindik. New York’a gelen birinin mutlaka yapması gereken şeylerden biri bu. Üstelik bedava. Şehir sana nadiren ücretsiz bir şey verir, verdiğinde de kaçırmamak lazım. Staten Island Ferry, sadece bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda New York’un kendine has küçük demokratik jestlerinden biri. Şehrin postallı, kapitalist, acımasız yüzünün ortasında, “Al kardeşim, manzara benden” dediği nadir anlardan biri. 1905’ten beri belediye tarafından işletilen bu hat, bir zamanlar Staten Island’ı Manhattan’a bağlayan hayati bir damar olmuş. Bugün hâlâ işe gidip gelenler kullanıyor ama bir yandan da dünyanın dört bir yanından gelen turistler, aynı vapurda, aynı rüzgara yüzünü verip aynı heykele bakıyor. Bu da New York’un güzel çelişkilerinden biri. Milyarder de aynı manzaraya bakıyor, sırt çantalı turist de.

Feribotun en güzel yanı, New York’u biraz uzaktan göstermesi. Manhattan’ı içindeyken değil de karşıdan görünce daha iyi anlıyorsun. O meşhur skyline, yıllardır filmlerde, dizilerde, reklam filmlerinde, haber bültenlerinde gördüğümüz o çizgi, gerçek hayatta da insana hafif bir tokat atıyor. “Evet,” diyorsun, “demek bütün gürültü bunun için.” O an şehir ilk kez sahneye çıkıyor. Ve hakkını verelim, sahneye çıkmayı gerçekten iyi biliyor.

Hot Dog

Manhattan’a geçince doğal olarak insan bir şey yiyor. Çünkü ne kadar büyük tarih, mimari ve kültür konuşursan konuş, birkaç saat sonra karın gurultusu bütün teorileri susturuyor. Biz de hot dog yedik. New York’ta hot dog yemek tam olarak “mutlaka yapılmalı” listesine girer mi, girer. Çünkü mesele sadece sosisli sandviç yemek değil. Bu şehir göçmenlerin şehriyse, hot dog da onun yenebilir özeti gibi bir şey. Alman frankfurter geleneği, Doğu Avrupa Yahudi göçmenlerinin sokak yemeği kültürü, Amerikan hız ve pratik takıntısı, hepsi bir şekilde o ekmeğin arasında toplanmış. Bir gurme devrimi beklemiyorsun tabii. Sonuçta yıldızlı restoran değil, sosisli sandviç. Ama mesele zaten bu kadar basit bir şeyin New York simgesine dönüşebilmiş olması. Şehir bazen kendini en iyi gökdelenlerle değil, elde yenilen ucuz yiyeceklerle anlatıyor. Bu arada Manhattan’daki hot dog’lar genelde dana sosisinden yapılma, çünkü satanlar çoğunlukla Müslüman Afrikalılar. Başka bir deyişle bu deneyim sizi cennetten alıkoymayacaktır.

Manhattan’da gezerken insanın karşısına bir sürü tanıdık görüntü çıkıyor ama bazıları biraz daha fazla dikkat çekiyor. Charging Bull, yani halk arasında “o meşhur öfkeli boğa”, bunlardan biri. Şimdi dürüst olayım, insan bunu ilk duyduğunda çok eski, köklü, asırlık bir finans sembolü falan sanıyor. Halbuki heykel 1989’da, borsa çöküşünün ardından sanatçı Arturo Di Modica tarafından bir çeşit gerilla sanatı olarak ortaya bırakılmış. Adam heykeli resmen izinsiz şekilde bırakmış. Bugün Wall Street çevresinin en fotojenik simgelerinden biri olan şey, aslında biraz “Ben bunu buraya koydum, alın size moral” tribi. Bu da çok Amerikan bir hikaye. Önce kuralı del, sonra herkes onu benimseyince kültürel mirasa dönüşsün.

Boğa heybetli, kalabalık daha da heybetli. Herkes fotoğraf peşinde. Kimisi boynuzdan, kimisi yandan, kimisi artık tam nereden çekerse. Modern insanın sanatla ilişkisi biraz böyle zaten. Önce sıraya giriyor, sonra sanat eserine iki saniye bakıp telefona dönüyor. Ama heykelin taşıdığı anlam fena değil. Güç, saldırganlık, piyasa iyimserliği, para hırsı… New York’un finansal ruhunu bir hayvana çevirmişler ve meydana bırakmışlar. Daha rafine bir sembol seçilebilirdi belki ama boğa işi dürüstçe anlatıyor. Bu şehir nazik değil, boynuz atarak ilerliyor.

Brooklyn Bridge

Oradan Brooklyn Bridge’e geçmek ise başka bir New York ritüeli. Şehrin “Ben sadece para ve neon değilim, biraz da tarihim var” deme biçimlerinden biri. 1883’te açılan köprü, döneminin mühendislik harikalarından biriymiş ve gerçekten de öyle görünüyor. Bugün üstünden yürürken sadece bir köprünün üstünde yürümüyor insan, 19. yüzyılın kendine güveninin üstünde yürüyor. Çelik kablolar, taş kuleler, o büyük jest… “Biz bunu yaparız” diyen bir çağın eseri. Üstelik yapım sürecinin hikayesi de epey çetin. Projenin başındaki John Roebling kazada ölüyor, oğlu Washington Roebling işi devralıyor, o da hastalanıyor, sonunda Emily Roebling adeta projenin görünmez kahramanına dönüşüyor. Yani köprünün içinde sadece demir ve taş değil, bayağı insan dramı ve inadı da var.

Köprüden yürürken bir yanda Manhattan, öbür yanda Brooklyn. Bir tarafta gökdelenlerin kibri, öbür tarafta eski tuğla binaların daha insani ölçeği. New York’un iki ruhu gibi. Biri “Ben dünyanın patronuyum” diyor, diğeri “Tamam da mahalle de lazım” diye cevap veriyor. Turistik mi? Fazlasıyla. Yapılması gereken bir şey mi? Kesinlikle evet. Çünkü bazı şeyler klişe olsa da klişe olmayı hak eder. Brooklyn Bridge de onlardan biri.

Sonra Times Square. Burası için ne denir bilmiyorum. Dünyanın en meşhur meydanlarından biri ama aynı zamanda dünyanın en kontrollü kaoslarından biri.

Burada çok zamanım geçmiştir.

Times Square

Times Square, eskiden çok daha kirli, çok daha sert, çok daha karanlık bir yermiş. 1970’lerde ve 80’lerde suç, porno sinemaları, peep show’lar, sokak sertliği… Sonra şehir burayı almış, temizlemiş, parlatmış, dev reklam panolarıyla ve zincir mağazalarla küresel bir lunaparka çevirmiş.

Şimdi Times Square biraz neonla kaplanmış bir tüketim mabedi gibi. İnsan gidiyor mu? Gidiyor. Görmeye değer mi? Evet. Sevdim mi? Orası daha karışık.

Çünkü Times Square insana aynı anda hem hayranlık hem hafif tiksinti verebiliyor. Her yer ışık, her yer ekran, her yer bağıran renkler. Tam bir dikkat ekonomisi cehennemi. Ama bir yandan da dünyanın merkezi olma iddiasını bu kadar utanmadan sergileyen başka az yer var. New York burada sana incelik yapmıyor. “Ben gösteriyim, sen bak” diyor.

Biz de M&M’s mağazasına girdik. Çocuklu aileler için tasarlanmış, şekerin kurumsallaşmış hali gibi bir yer. Renkli, neşeli, parlak, hafif absürt. Ve orada 🐝Mezzy🐝 kendi M&M’lerini yaptı. Üstelik üzerlerine Cherry ile Berry’nin fotoğraflarını bastırarak. Kedilerin yüzünü M&M’ye bastırmak zaten başlı başına çağımızın ulaştığı medeniyet seviyesini gösteriyor. İnsanlık aya da gitti, atomu da parçaladı ama en kritik atılım belli ki buydu. Mezzy içinse çok net şekilde seyahatin en tatlı anlarından biriydi. Çocuğun yüzündeki heyecanı görünce, yetişkinlerin “Ama bunun tarihi derinliği ne?” diye sorması biraz anlamsız kalıyor. Bazen olay sadece renkli şekerin üstünde kendi kedilerini görmek.

🐝Mezzy🐝'nin M&M'leri

Ama işte New York burada yine kendi karakterini gösterdi. Çocuklara hitap eden şeker cenneti gibi bir dükkanın tam karşısında koca bir weed shop vardı. Bir tarafta M&M’s, öbür tarafta esrar dükkanı. Bir tarafta şeker, maskot, aile fotoğrafı. Öbür tarafta yeşil yaprak logoları, rahatlatıcı vaatler ve daha yetişkin bir gevşeme anlayışı. Şehir sana “Ben tutarsızım” demiyor. Tam tersine, “Ben buyum, alış” diyor. New York’un özeti biraz da bu. Aynı kaldırımda çocuk masumiyetiyle yetişkin dünyanın gevşekliği yan yana durabiliyor ve kimse bunu tuhaf bulmuyor. Ben yine de içimden “Koskoca şehirde bari bunu biraz ayırsaydınız” demedim desem yalan olur.

Akşam olunca yeniden arabaya döndük. Gün boyu yürümüş, bakmış, yemiş, kalabalığa karışmıştık. Şehir insanı fiziksel olarak da zihinsel olarak da yoruyor. Güzel yorgunluk mu? Evet. Ama yine de yorgunluk. Dönüş yolunda bir Chianti aldık. New York gününü bitirmenin en medeni yollarından biri, o günün gürültüsünü akşam şarapla yıkamaktır herhalde. Hele bir de günü Ahmet’le kapatıyorsan daha da iyi. Şehrin bütün ışığı, gürültüsü, tarihi, gösterişi gün boyunca üstüne yapışıyor. Sonra akşam bir masada oturup şarabı açınca, bütün o büyük anlatıların altından geriye daha basit bir şey kalıyor. Dostluk, yorgunluk, sohbet, biraz alkol ve “Bugün bayağı şey gördük” hissi.

New York’ta iki gün, şehrin kendisini anlamaya yetmez tabii. Zaten New York anlaşılmak için kurulmuş bir yer değil, maruz kalınmak için kurulmuş gibi. Ama o iki günde bile şehir sana kendi karakterini birkaç kez gösteriyor. Feribotta özgürlük ve manzara satıyor. Wall Street’te para ve güç gösteriyor. Brooklyn Bridge’de tarih ve mühendislik anlatıyor. Times Square’de seni ışıkla tokatlıyor. Sonra bir çocuğun eline kedili M&M verip karşı kaldırıma weed shop dikiyor. Yani özetle, çok tutarlı bir yer değil. Ama zaten unutulmaz olmasının sebebi de bu.

New York bazen kendini dünyanın başkenti gibi sunuyor, bazen de büyük bir panayır gibi. Bazen insanı büyülüyor, bazen hafif sinir ediyor. Ama ne yaparsa yapsın iz bırakıyor. Bizim iki gün de öyle geçti. Biraz koşturarak, biraz söylenerek, bol bol bakarak ve arada “Evet, burası gerçekten New York” diyerek.

Amerika gezimizi bir sonraki yazıda toparlayacağız. 

Şimdilik sevgi ile kalın ❤️