Doha ve Eve Dönüş: Sarışın Jelena, Mermer ve İskender

Asya yolculuğumuzun tatil bölümü sona ermiş, eve dönüş bölümü başlamıştı. Hırsız maymun Jelena’nın bilekliğini çalınca sevgili kızım kendi parasıyla annesine aynı tarzda başka bir bileklik almıştı. Jelena da yol boyunca bu bilekliği hiç çıkarmadı.

Normal insanlar tatilleri bittiğinde havalimanına gider, bir uçağa biner ve evlerine dönerler. Bizim önümüzdeyse beş ayrı uçuş, altı havalimanı, iki terminal değişikliği, bir tren ve kısa bir otobüs yolculuğu vardı. Bali’den Kuala Lumpur’a, Kuala Lumpur’dan Sharjah’ya, Sharjah’dan Doha’ya, Doha’dan İstanbul’a, İstanbul’dan Cenevre’ye uçacak, ardından tren ve otobüsle eve gidecektik.

Yol boyunca bilekliği çıkarmadı

Planı hazırlarken bunun biraz yorucu olabileceğini düşünmüştüm. Anlaşılan “biraz” sözcüğünün anlamını yeterince kavrayamamışım.

Denpasar Havalimanı’na insanlık dışı bir saatte geldik. Gözlerimizi tam olarak açamıyor, bavullarımızı reflekslerle sürüklüyorduk. Her havalimanında uçaklara bineceğiniz yerleri gösteren tabelalarda “Gates”, yani “Kapılar” yazar. Buradaysa nereye bakarsak bakalım kapıları gösteren herhangi bir tabela göremiyorduk.

Buna karşılık her yerde “Boarding Lounge” tabelaları vardı. “Lounge” sözcüğünü görünce doğal olarak aklımıza her şeyin bedava olduğu, yumuşacık koltuklara gömülüp uyuklayabildiğiniz Business Lounge’lar geldi. “Ne lüks be! Her yer lounge dolu!” dedim. AirAsia’nın elbette lounge’ı falan olamazdı. Olsa olsa göçmenlerin denklerini bağlamak için paketleme istasyonları olabilirdi.

Bir tarafta çantalarımız, diğer tarafta uykusuzluktan çalışmayı reddeden beyinlerimizle kapıları bulmak için koşturuyor, “Gates” işaretlerini arıyorduk ama nafile. Sonunda bir görevliye kapıların nerede olduğunu sorduk. Adam, yanımızdaki “Boarding Lounge” tabelasını gösterdi.

Meğer yaratıcı bir arkadaş, “Lan bütün havalimanlarında ‘Kapı’ yazıyor, gelin biz orijinal olalım, bunlara ‘Boarding Lounge’ diyelim” demiş. Çok sinirlenmiştim. “Demek havalimanında da maymunlar varmış” diye içimden geçirdim.

Kuala Lumpur’a yeniden giriş yapacağımız için meşhur çevrim içi varış formlarını doldurmamız gerekiyordu. Bu kez hazırlıklıydık. Formları bir gün önce otelin havuzunun başında doldurmuştum. Yine eyaletler, şehirler, pasaport tarihleri, doğum tarihleri ve on yıllık gruplar halinde açılan takvimlerle uğraşmış, üç kişi için işlemleri tamamlayana kadar bir saatten fazla zaman harcamıştım. Yine de bunu havuz kenarında, elimde bir içecekle yapmak, Kuala Lumpur Havalimanı’ndaki aşırı hassas fareli külüstür bilgisayarla uğraşmaktan çok daha iyiydi.

Bir AirAsia uçağı bizi yeniden Kuala Lumpur’a götürdü. İlk AirAsia uçuşumuzdan sonra ne beklememiz gerektiğini biliyorduk: Kabin yine uçan dolmuş gibiydi, koltuklar birbirine yakındı, yolcular her boşluğa doldurulmuştu ve şarap yine yoktu. Artık şikayet edecek enerjim de kalmamıştı.

Uçak Kuala Lumpur Havalimanı’nın 2 numaralı terminaline indi. Bir sonraki uçağımız sekiz saat sonra 1 numaralı terminalden kalkacaktı. İki terminal aynı havalimanının parçalarıydı ama bizim kullanabileceğimiz doğrudan bir transit geçişi yoktu. Önce pasaport kontrolünden geçerek Malezya’ya girmemiz, ardından diğer terminale gidip bir kez daha pasaport kontrolünden geçerek ülkeden çıkmamız gerekiyordu. Yani Malezya’ya sekiz saatliğine girecek, bunun önemli bir bölümünü pasaport kontrolünde harcayacaktık.

Otomatik pasaport kapılarına geldik. 🐝Mezzy🐝 pasaportunu okuttu, kapı açıldı ve çocuk yürüyüp karşı tarafa geçti. Ben pasaportumu okuttuğumda kırmızı ışık yandı. Jelena denedi, onunkini de kabul etmedi.

Bir anda on yaşındaki çocuğumuz Malezya’ya resmen girmiş, anne ve babasıysa sınırın diğer tarafında kalmıştı. 🐝Mezzy🐝 birkaç metre ileride duruyor, bize ne yapması gerektiğini soran gözlerle bakıyordu. Biz de bilmiyorduk.

Görevlilere seslenip durumu anlatmaya çalıştık. Önce kapıları yeniden denememizi söylediler. Yeniden denedik ama makineler bizi bir kez daha reddetti. 🐝Mezzy🐝 bu sırada Malezya tarafında tek başına beklemeye devam ediyordu. Sonunda bizi manuel pasaport kontrolüne yönlendirdiler. Polis pasaportlarımızı inceledi, bilgisayara baktı ve ülkeye girmemize izin verdi. Ailemiz yeniden bir araya gelmiş, Birleşmiş Milletler gözlemcisine gerek kalmamıştı.

Eve doğru...

En azından pasaportuma bir damga daha eklenmiş oldu. İsviçre pasaportları son derece sıkıcı, sevgili arkadaşlar. Avrupa içindeki seyahatlerimizde pasaportlarımızı zaten hiç kullanmıyor, yanımıza yalnızca kimlik kartlarımızı alıyoruz. Birçok ülkeye de vizesiz girebildiğimiz ve çoğu zaman pasaportlarımıza damga vurulmadığı için, yıllarca kullansak bile yeni alınmış gibi görünüyorlar.

Kendimi tekrarlamak pahasına, benim eski Türk pasaportlarımı bir görmeliydiniz. Özellikle yirmi yıl kadar önce kullandığım pasaportlardan biri vizeler yüzünden kapanmıyordu. Sayfalarına üst üste vizeler yapıştırılmış, her boşluğa damgalar basılmıştı. Pasaport olmaktan çıkmış, sınır polislerine dağıtılan vize örnekleri kataloğuna dönüşmüştü.

Kuala Lumpur’da altı saatimiz kalmıştı. Şehre gidecek zamanımız olmadığı gibi, gecenin o saatinde havalimanında dolaşacak halimiz de yoktu. Bu yüzden üç kişilik uyku kapsüllerinden birini kiraladık. “Kapsül” son derece doğru bir tanımdı. Bunlar küçük otel odaları değil, içine yatak yerleştirilmiş kutulardı. Ben içeride ayağa kalkamıyordum ama zaten ayağa kalkmam da gerekmiyordu. İçeri girdim, uzandım ve birkaç dakika içinde uyudum.

Bir süre sonra kalkıp terminal değiştirme zamanı geldi. Trenle 1 numaralı terminale geçtik. Terminaller arasındaki yolculuk yalnızca birkaç dakika sürüyordu ama Malezya’ya giriş yapmak, kapsülde uyumak, trene binmek ve ardından yeniden ülkeden çıkmak saatlerimizi aldı. Bir kez daha pasaport kontrolünden geçtik ve Malezya bizi ikinci kez serbest bıraktı.

Air Arabia uçağına binerek Sharjah’ya doğru yola çıktık. Biletlerde Sharjah yazıyordu ama biz bu gezi boyunca burayı ısrarla Dubai olarak adlandırıyorduk. Teknik olarak aynı emirlik bile değildi. Fakat ilk gelişimizde Dubai’yi görmek için bu havalimanını kullandığımızdan, zihnimizde “Dubai’nin berbat havalimanı” olarak yer etmişti.

Yaklaşık dört saat bekleyecektik. Havalimanı bıraktığımız gibiydi: yerde oturan insanlar, yetersiz koltuklar, telefonlarını şarj edebilmek için prizlerin çevresinde kümelenmiş yolcular, havaya karışan ayak ve yemek kokuları… Dubai’nin altın, mermer ve ihtişamla pazarlanan dünyasının birkaç kilometre uzağında, mülteci kampını andıran bir terminal vardı.

Yine Costa Coffee’ye yerleştik. Önce birer kahve aldık, ardından yiyecek bir şeyler söyledik. Bir süre sonra yeniden kahve aldık. Masayı kaybetmemek için dört saat boyunca azar azar yiyip içtik. Costa Coffee geçici konutumuz olmuştu.

Nihayet Doha uçağının kapısı açıldı ve bir Air Arabia uçuşu daha bizi Katar’a götürdü. Katar’a ilk kez geliyordum.

Pasaport kontrolüne ulaştığımızda genç bir sınır polisi Jelena’nın pasaportunu aldı. Önce fotoğrafa, sonra Jelena’ya, ardından yeniden fotoğrafa baktı. Pasaport fotoğrafı çekildiğinde Jelena’nın saçları koyu renkti, şimdi ise sarışındı. Memur, pasaporttaki esmer kadınla karşısındaki sarışın kadının aynı kişi olduğuna bir türlü ikna olamıyordu. Bir fotoğrafa, bir Jelena’nın saçlarına ve çenesine bakıyordu.

Jelena’nın biyometrik taraması çoktan tamamlanmıştı. Makine onun doğru kişi olduğunu kabul etmiş ama memur kabul etmemişti. Jelena bir süre sabretti, sonunda dayanamayarak “Hepsi kocam yüzünden. Beni esmer görmek istemişti” dedi.

Memur dönüp bana baktı. Bu açıklama nedense işi daha da karıştırdı.

Amirini çağırıp pasaportu ona gösterdi ve “Yallaaa, wallaaa, aywaaa...” diye bir şeyler anlatmaya başladı. Konuşurken önce pasaport fotoğrafındaki saçlarını, sonra Jelena’nın şimdiki saçlarını işaret ediyordu. Amiri fotoğrafa, ardından Jelena’ya baktı ve genç memura geçebileceğimizi söyledi.

Fakat memur hala tam olarak ikna olmamıştı. Pasaportun sayfalarını çeviriyor, fotoğrafla Jelena arasında bakışlarını gezdirmeye devam ediyordu. Biyometrik sistem Jelena’yı birkaç saniye içinde tanımıştı. “Otomatik kapılar çalışsaydı zaten geçecektik. Daha niye bize eziyet ediyorsun, ya habibi?” diye içimden geçirdim. Sonunda pasaportu geri verdi ve Katar’a girebildik.

Havalimanından çıkıp bir Uber çağırdık. Sharjah’daki terminalden sonra Doha’ya gelmek, mülteci kampından saraya ışınlanmak gibiydi.

Doha'dayız

Ben Dubai’ye rüküş diye kızarken Doha vale ile pişti yapmıştı. Her yer mermerdi. Havalimanının zemini, duvarları, sütunları, hatta neredeyse metro rayları bile parlıyordu. Binanın her köşesinden “Bunun için çok para harcadık” mesajı yükseliyordu.

Merkeze giderken yollar altı gidiş, altı geliş olmak üzere toplam on iki şeritti. Sokak lambaları bizim salondaki avizeden daha havalıydı. Gökdelenler ışıl ışıl, yol kenarındaki yapılar yeni, büyük ve kusursuz görünüyordu. Doha, Dubai kadar gösterişliydi ama daha düzenli ve sakin bir hali vardı. Dubai’de birbirinden ilgisiz pahalı oyuncaklar şehrin farklı yerlerine saçılmış gibiyken, Doha’da aynı ihtişam merkezi bir planın parçalarıymış gibi görünüyordu.

Elbette hava yine dayanılmaz derecede sıcaktı. Otomobilden indiğimiz anda sıcak hava yüzümüze çarpıyor, dışarıda birkaç dakika yürümek bile mümkün olmuyordu. Şehrin mermer kaldırımları ve aydınlatılmış binaları vardı ama bunlardan yararlanmak için önce hayatta kalmanız gerekiyordu.

Jelena Doha’yı çok sevdi ve “Buraya yerleşelim” diye tutturdu. “Kendine bir Arap şeyhi bul, yerleş. Ben gelmiyorum” dedim.

Buraya yerleşelim

Önceden seçtiğimiz bir Arap restoranına gittik. Restoranın şefi Suriye’nin Lazkiye kentindendi. Önce biraz sohbet ettik. Türkiye’den geldiğimi öğrenince yemekler üzerinden ortak bir dil bulduk. Şiş kebap, Adana kebap, humus ve çeşitli mezeler söyledik. Günlerdir Asya yemekleri yedikten sonra önümüze gelen tabaklar son derece tanıdık görünüyordu. Yemek mükemmeldi ama şarap hak getire tabii. Coke Zero’ya devam ettik.

Yemekten sonra havalimanına dönmek için bir Uber çağırdık. Pakistanlı şoförümüzle yol boyunca sohbet ettik. Birkaç hafta önce İran’ın füze saldırısı düzenlediği El-Udeyd Hava Üssü’nden söz ederek üssün bulunduğu yönü gösterdi. İran Devrim Muhafızları’nın gönderdiği füzelerin büyük bölümü Katar hava savunması tarafından durdurulmuş, saldırıda can kaybı olmamıştı. Fakat olay, bölgedeki havalimanlarının ve hava sahalarının ne kadar kısa sürede kapanabileceğini göstermişti.

Dubai ve Doha üzerinden yaptığımız bağlantıları planlarken biraz şansa güvenmiştik. Bölgedeki çatışmalar büyüyebilir, uçuşlar iptal edilebilir veya hava sahaları kapatılabilirdi. Birileri omuzdan atılan bir uçaksavar füzesi, yani MANPADS ile uçaklara ateş etmeye bile kalkabilirdi. Bunların hiçbiri olmadı. İnsan bazen başarılı bir seyahat planı ile aptalca bir risk arasında ne kadar ince bir çizgi bulunduğunu ancak eve sağ salim döndükten sonra anlıyor.

Havalimanına geri geldiğimizde üçümüz de yorgunluktan perişan haldeydik. Check-in işlemlerinin başlamasını bekledik, ardından bavulları verip pasaport ve güvenlik kontrollerinden geçerek kapılar bölgesine ulaştık.

Gücümüz tükenmişti

Hamad Uluslararası Havalimanı devasa, tertemiz, ışıl ışıl ve gerçekten etkileyiciydi. Sharjah’da oturacak sandalye ve çalışır priz ararken burada yolcuların kaybolabileceği büyüklükte salonlar, mağazalar, restoranlar ve dinlenme alanları vardı.

Jelena şarap içebileceğimiz bir bar buldu. Şehirde şarap bulamamıştık ama havalimanında vardı. Masaya yerleşip telefonlarımızı şarja taktık ve şarap söyledik. Saatlerdir ilk kez hiçbir yere koşmamız gerekmiyordu.

Doha’ya yaptığımız bu kısa ziyaret, Katar’ı benim sessiz sedasız gezdiğim 65’inci ülke haline getirmişti. Bazı ülkelerde haftalar geçirmiştim, bazılarındaysa yalnızca birkaç saat. Katar ikinci gruba giriyordu ama pasaport kontrolünden geçmiş, şehre gitmiş, yemek yemiş ve sokaklarını görmüştüm. Benim kurallarıma göre sayılıyordu.

Bir Pegasus uçuşu bizi Doha’dan Sabiha Gökçen’e götürdü. Pegasus’la başlayan Asya yolculuğumuz yine Pegasus’la devam ediyordu. İlk uçuşumuzdaki 150 Euro’luk bavul cezası, çalışmayan menü ve sığır vagonu konforundan sonra havayoluyla aramızda duygusal bir bağ oluştuğu söylenemezdi. Fakat o aşamada uçağın bizi doğru yere götürmesi yeterliydi.

Sabiha Gökçen’e sabahın bir saatinde indik ve üçümüz de oturup İskender yedik. Günlerdir pirinç, Japon usulü steak, Malezya ve Bali yemekleriyle havalimanı sandviçleri tükettiğimiz için önümüze gelen İskender, yolculuğun en güzel yemeklerinden biri gibi görünüyordu.

Jelena tulumba tatlısını çok sever. Havalimanında ona tulumba aradık. Tulumba? Nada.

Cenevre uçağımıza bindiğimizde artık gözlerimizi açık tutmakta zorlanıyorduk. Koltuklara oturduk ve çevremizde ne olup bittiğiyle ilgilenmeyi bıraktık. Cenevre’ye indikten sonra geriye yalnızca bir tren ve kısa bir otobüs yolculuğu kalmıştı. Artık eve ulaşmış sayılırdık.

En azından öyle sanıyorduk.

Trene binip bavullarımızı yerleştirdik ve hareket saatini beklemeye başladık. Bir süre sonra yapılan anonsta, Lozan yönüne giden bütün trenlerin bir kaza nedeniyle iptal edildiği söylendi. Cenevre’den Lozan yönüne gitmeyen trenlerin tümü Fransa’ya gidiyordu. Başka bir deyişle, İsviçre’nin başka herhangi bir noktasına giden bir tren bulmak imkansızdı.

Uçaklarla Asya’dan Avrupa’ya ulaşmıştık ama son etapta İsviçre’yi geçemiyorduk.

Bavullarımızı yeniden indirip istasyonda beklemeye başladık. Alternatif trenlere baktık, otobüsleri araştırdık. Bir süre sonra herkes aynı şeyi araştırdığı için istasyon daha da kalabalıklaştı. Çok başınızı ağrıtmayayım, yaklaşık dört saat mahsur kaldık.

Sonunda trenler yeniden çalışmaya başladı. Yeniden bindik, Lozan yönüne hareket ettik ve ardından otobüse geçtik. Eve vardığımızda konuşacak durumda değildik. Bavulları içeri bırakıp yattık.

On altı yıl sonra yeniden çıktığım Asya yolculuğu sona ermişti ama Bali hakkında söyleyeceklerim henüz bitmemişti. Önümüzde yolculuğun belki de en tehlikeli bölümü vardı:

Bali için tarafsız ve gerçekçi bir kapanış yazısı yazmak.

Kuta ve Uluwatu: Hard Rock, Maymun Mafyası ve Kecak

Ubud’dan sonraki ilk hedefimiz Kuta’ydı. Bali’ye kadar gidip Hard Rock Cafe’ye uğramamak olmazdı. HRC, Kuta Plajı’nın karşısında, Hard Rock Hotel’in hemen yanında bulunuyordu.

Haritaya göre otelimizle arasında beş kilometre bile yoktu.

Grab yolculuğu bir buçuk saat sürdü.

Hard Rock Cafe Bali

Artık Bali’de mesafeleri kilometreyle ölçmenin anlamsız olduğunu öğrenmiştik. Bir yerin ne kadar uzakta olduğu yalnızca coğrafyacıları ilgilendiriyordu. Turistler için geçerli ölçü birimi “trafik”ti. Beş kilometre bir buçuk saat sürebilir, on kilometre için yanınıza yiyecek ve yedek giysi almanız gerekebilirdi.

Kuta, Bali’de gördüğümüz yerler arasında bir şehre en çok benzeyeniydi. Jimbaran’da yol kenarına dizilmiş tek katlı yapılar, restoranlar ve küçük dükkanlar vardı. Ubud’da tapınaklar, sanat atölyeleri ve pirinç tarlaları ön plandaydı. Kuta’daysa birkaç katlı binalar, büyük mağazalar, oteller, barlar ve kalabalık caddeler bulunuyordu.

Sokaklar gençlerle doluydu. Sırt çantalı turistler, sörfçüler, mağazaların önünde bekleyen taksiciler ve motosikletler her yerdeydi. Bali’nin diğer bölgelerine göre daha yüksek bir enerjisi vardı. Ada sonunda bize turistik bir sahil şehrinin nasıl göründüğünü hatırlamıştı.

Hard Rock Cafe oldukça büyüktü. Hemen yanındaki Hard Rock Hotel de Kuta’nın en belirgin yapılarından biriydi.

İçeri girip masamıza oturduk.

Masamıza oturduk...

Garson siparişlerimizi alırken deniz ürünlerine karşı alerjim olduğunu söyledim. Bali’de şimdiye kadar karşılaştığımız servis anlayışını düşününce bu bilginin mutfağa ulaşmasından pek umutlu değildim. Belki garson dinler, başını sallayıp gülümser, sonra mutfağa gidip bambaşka bir şey anlatırdı.

Fakat bu kez öyle olmadı.

Şef kısa süre sonra masamıza geldi. Hangi yiyeceklere alerjim olduğunu tek tek sordu. Deniz ürünlerinin herhangi bir biçimde yemeğe karışıp karışamayacağını, soslarda veya kızartma yağında kullanılıp kullanılmadığını açıkladı. Siparişlerimizi not aldı ve yemeklerin buna göre hazırlanacağını söyledi.

Sonunda biri beni ciddiye almıştı.

Bali’de bir restoranda garsondan bıçak istediğinizde size makas getirilebiliyordu ama Hard Rock Cafe’nin şefi alerji protokolü uyguluyordu. İnsan kısa sürede ne kadar duygusal hale geliyor. Şefe sarılmamak için kendimi zor tuttum.

Yemeklerimiz hem hızlı hem de doğru geldi.

Bali standartlarında bu başlı başına bir mucizeydi.

Kuta’da biraz dolaştık. Mağazalara baktık, kalabalığın arasında yürüdük ve uzun zamandır ilk kez kaldırımı andıran yerlerde ilerledik. Burası Bali’nin dini veya kültürel merkezi değildi. Fazlasıyla turistik, gürültülü ve Batılılaşmıştı. Fakat adanın geri kalanındaki yavaşlığın ardından insanın sinir sistemine iyi geliyordu.

Kuta’yı sevdim mi?

Evet.

Bali’ye gelmek için binlerce kilometre yolculuk edip sonunda kendimi en rahat hissettiğim yerin Hard Rock Cafe olması kültürel açıdan utanç verici olabilir. Ama dürüstlük de bir erdemdir.

Beni asıl heyecanlandıran yer ise Uluwatu’ydu.

Pura Luhur Uluwatu

Bali’nin güneybatı ucunda, Hint Okyanusu’na bakan yüksek kayalıkların üzerinde Pura Luhur Uluwatu isimli önemli bir Hindu tapınağı bulunuyor. Tapınağın bazı bölümleri denizden yaklaşık yetmiş metre yükseklikteki uçurumun kenarına kurulmuş.

Uluwatu, Bali’nin manevi dengesini koruduğuna inanılan altı ana tapınaktan biri. Aynı zamanda adayı denizden gelebilecek kötü etkilerden koruyan bir deniz tapınağı olarak da kabul ediliyor.

Tapınak, Shiva’nın Rudra adıyla anılan sert ve fırtınalı yönüne adanmış. Bir önceki yazıda Shiva’nın yalnızca yok eden değil, eskiyi dönüştürerek yeninin önünü açan güç olduğunu anlatmıştım. Rudra da onun özellikle yıkım ve dönüşümle ilişkilendirilen hali.

Tapınağın en eski bölümlerinin 9. yüzyıla kadar uzandığı düşünülüyor.

Burası yalnızca dini önemi nedeniyle değil, manzarasıyla da etkileyici. Tapınak kompleksinin çevresindeki yürüyüş yolu uçurumun kenarını takip ediyor. Bir tarafta taş duvarlar ve kutsal yapılar, diğer tarafta metrelerce aşağıda kayalara çarpan Hint Okyanusu var.

Artık sarong giymeye alışmıştık

Uçurumun dibindeki dalgalar yukarıdan bakıldığında küçük ve zararsız görünüyordu. Oysa kayalara vurduklarında çıkardıkları sesi bulunduğumuz yerden duyabiliyorduk. Uzakta deniz ile gökyüzünün nerede birleştiği belli değildi.

Tapınağın belirli bölümlerine yalnızca ibadet etmek için gelen Hindular girebiliyordu. Turistlere açık alanlarda dolaşmak için yine sarong giymemiz gerekti.

Tirta Empul’den sonra sarong bağlama konusunda artık başlangıç seviyesini geçmiştik.

Bizi asıl ilgilendiren Kecak dansıydı. Resmi yazılışı “Kecak” olsa da Endonezcedeki “c” harfi Türkçedeki “ç” gibi okunuyor. Yani kulağa “keçak” olarak geliyor.

Gösteri gün batımında, uçurumun yanındaki açık hava amfi-tiyatrosunda yapılıyordu.

Fakat dansa ulaşmak için önce tapınağın gerçek sahiplerinin arasından geçmemiz gerekiyordu.

Maymunlar…

Maymunlarla işimizin artık bittiğini sanıyorduk.

Ama Bali bizimle aynı fikirde değildi.

Batu Mağaraları’nda maymunlarla mücadele etmiş, Ubud’daki Maymun Ormanı’nda tokat yemiş, saçımızı çektirmiş ve hayvanlarla Mexican standoff yaşamıştık. Maymunlar konusunda yeterince tecrübeli olduğumuza inanıyorduk.

Bu düşüncemiz Uluwatu’ya girdikten yaklaşık otuz saniye sonra değişti.

Sevgilim, doğum günün için naçizane…

Uluwatu, maymunlar için bir tür sürgün kolonisi olmalıydı. Bali’nin diğer yerlerinde kurallara uymayan, turistlerden yeterince eşya çalamayan veya kendi çetesine ihanet eden ne kadar maymun varsa buraya sürülmüş gibiydi.

Buradaki maymunlar diğerlerinden iki kat daha sahtekar, iki kat daha saldırgan ve bir o kadar da arsızdı.

Neredeyse ilk gördüğümüz maymunun elinde bir cep telefonu vardı. Telefonu kimden çaldığını bilmiyorduk. Bir kayanın üzerine oturmuş, ekranına bakıyor ve cihazı oraya buraya çeviriyordu.

 
Yakınında başka bir maymun oturuyordu.

Telefonu ona doğru uzatıp gösterince aklımdan geçen konuşmayı duyar gibi oldum:

“Sevgilim, doğum günün için naçizane…”

Sadece teoride gözlük

Belki telefonun sahibinden muz karşılığında fidye bekliyordu. Belki sosyal medyada hesabını açmaya çalışıyordu. Belki de çoktan Tinder’a girmişti.

Biraz ileride başka bir maymun elinde bir gözlükle ağaca tırmanmıştı. Ağacın altında genç bir Çinli kız ağlıyor ve gözlüğünü geri vermesi için maymuna yalvarıyordu.

Maymun önce gözlüğü yüzüne takmaya çalıştı.

Olmadı.

Çıkardı, ters çevirdi ve yeniden denedi. Sonra saplarından birini ısırdı. Kız aşağıdan bağırdıkça maymunun ilgisi daha da arttı. Bir süre gözlükle oynadıktan sonra sıkıldı ve parçalarını teker teker aşağı atmaya başladı.

Önce bir sap düştü, sonra diğeri.En son camlardan biri yere indi.

Kız gözlüğüne kavuşmuştu ama elindeki şey artık yalnızca teorik olarak gözlüktü.

Bütün bunlar olurken Jelena biraz ileride başka bir maymunla tartışıyordu.

“Bugi, bu bana saldıracak” dedi.

Maymun Jelena’nın yakınında durmuş, dikkatle koluna bakıyordu.

“Yok kız, bir şey olmaz” dedim.

Akşam tuvalette göreceksin...

Cümlem biter bitmez maymun Jelena’nın üzerine atladı.

Hayvanın hedefi Jelena değil, kolundaki taneli bileklikti. Bilekliği tek hamlede çekip aldı ve birkaç metre öteye kaçtı. Her şey o kadar hızlı olmuştu ki Jelena ne kaybettiğini ilk anda anlayamadı.

Maymun karşısına geçip bilekliği sallamaya başladı. Bir sağa, bir sola attı. Sonra da dişleriyle çekiştirip ipini kopardı. Bilekliğin taneleri yere saçıldı.

Jelena bağırıyor, maymun bizi tamamen görmezden geliyordu. Taşları tek tek toplamaya başladı. Önce birini ağzına attı. Çiğnedi ve yuttu. Sonra ikincisini yedi.

Bunlar Jimbaran sahilinde aldığımız bilekliklerden birinin taneleriydi. Pembe renkli, çok gösterişli taşlardan yapılmıştı.

Maymun birkaç tanesini daha yuttu.

Bilekliği kurtarma ihtimalimiz ortadan kalkmıştı. Tek tesellimiz, bu şerefsiz maymunun gece boyunca tuvalette bayağı acı çekeceği düşüncesiydi.

Uluwatu maymunlarının fidye karşılığında eşya iade ettiğini sonradan öğrendik. Bizimki iş modelini tam anlayamamış veya kuyumculuk işine yeni girmiş olmalıydı.

Maymunlar burada organize çalışıyorlardı.

Uluwatu maymunlarının turistlerden eşya çalıp yiyecek karşılığında geri verme davranışı bilimsel araştırmalara bile konu olmuş. Gözlük, telefon, şapka ve çanta gibi yenmeyecek şeyleri çalıyor, sonra bunları bir çeşit pazarlık aracı olarak kullanıyorlardı.

Yani karşımızda aç olduğu için yiyecek arayan masum hayvanlar yoktu.

Bu maymunlar bir fidye ekonomisi kurmuştu.

Değerli eşyaları ayırt etmeyi bile öğrenmişlerdi. Bir saç tokasıyla cep telefonunun aynı pazarlık gücüne sahip olmadığını biliyorlardı. Telefon çaldıklarında karşılığında daha fazla yiyecek isteyebiliyor, yapılan ilk teklifi beğenmezlerse eşyayı geri vermeyi reddedebiliyorlardı.

Bu gidişle bir banka kurmalarına çok az kalmıştı.

Maymunların davranışları yalnızca hırsızlıkla sınırlı değildi. Birbirleriyle kavga ediyor, turistlere saldırıyor, yiyecek çalıyor ve Lut efsanesindeki Sodom halkı kadar rahat biçimde herkesin ortasında çiftleşiyorlardı.

Bali’de maymunların kutsal kabul edildiği söyleniyordu ancak bunların kutsallığı konusunda ciddi şüphelerim vardı.

Ubud’daki maymunlar en azından ormanın doğal güzelliği ve tapınakların mistik havası içinde yaşıyordu. Uluwatu’dakilerse organize suç, gasp, mala zarar verme ve toplumun genel ahlakını bozma suçlarından topluca hüküm giymiş gibiydi.

Cep telefonlarımızı sıkıca tuttuk, gözlüklerimizi çıkardık ve Kecak gösterisinin yapılacağı alana doğru ilerledik.

Amfi-tiyatro uçurumun kenarında, denize ve gün batımına bakacak biçimde kurulmuştu. Basamak şeklindeki sıralara oturduğumuzda ortada yuvarlak bir gösteri alanı vardı.

Güneş Hint Okyanusu’nun üzerine doğru inmeye başlamıştı.

Kecak’ın kökeni, Sanghyang adı verilen eski bir Bali arınma ve korunma törenine dayanıyor. Bugün tanınan gösteri biçimiyse 1930’larda Balili sanatçı Wayan Limbak ile Alman ressam ve müzisyen Walter Spies’in bu geleneği Ramayana destanıyla birleştirmesiyle ortaya çıkmış.

Gösterinin en ilginç tarafı müzik aleti kullanılmaması.

Bellerine geleneksel desenli kumaşlar bağlamış onlarca erkek sahneye çıktı. Gösteri alanının ortasında büyük bir çember oluşturarak yere oturdular. Ellerini havaya kaldırıp hep birlikte ritmik sesler çıkarmaya başladılar:

“Hıbıdı, hıbıdı, hıbıdı, ÇAK, ÇAK, ÇAK, ÇAK…”

Sesler bazen hızlanıyor, bazen yavaşlıyor, bazen bir taraftan başlayıp dalga gibi çemberin diğer tarafına yayılıyordu. Bir grup temel ritmi sürdürürken başka bir grup farklı seslerle araya giriyordu.

İnsan sesinden orkestra

Ortada orkestra, davul, gamelan yoktu. Müziği insan sesleri oluşturuyordu.

İlk birkaç dakika son derece basit görünen bu düzen, sesler üst üste bindikçe karmaşıklaşmaya başladı. Onlarca insanın çıkardığı ayrı ayrı sesler tek bir ritme dönüşüyordu. Bazen maymun seslerine, bazen yaklaşan bir ordunun ayak seslerine, bazen de giderek büyüyen bir fırtınaya benziyordu.

Kecak gösterisi Ramayana’dan bir bölümü anlatıyordu.

Rama, karısı Sita ve kardeşi Lakshmana sürgünde ormanda yaşarken şeytan kral Rahwana bir plan yapıyor. Sita’yı kandırmak için büyülü bir altın geyik ortaya çıkarılıyor. Rama geyiğin peşinden gidince Rahwana Sita’yı kaçırıp Alengka’daki krallığına götürüyor.

Rama’nın yardımına maymun tanrı Hanuman ve maymunlardan oluşan ordusu geliyor.

Çemberde oturup “çak, çak, çak” diye ritim tutan erkekler de bu maymun ordusunu temsil ediyor.

Sita, Rahwana, Rama ve Hanuman’ı canlandıran dansçılar sırayla sahneye çıktı. Kostümleri, başlıkları ve yüz ifadeleri son derece ayrıntılıydı. Bali danslarında ellerin ve gözlerin hareketleri en az bedenin geri kalanı kadar önemli. Dansçının bakış yönü, parmaklarını açma biçimi veya başını bir anda çevirmesi hikayenin parçasıydı.

Ateş dansı

Hanuman sahneye çıktığında gösterinin havası değişti. Beyaz maymun kostümü içindeki oyuncu seyircilerle şakalaşıyor, bir anda çemberin içine atlıyor, sonra yeniden dışarı çıkıyordu.

Ramayana’da Hanuman Sita’yı bulmak için Alengka’ya gidiyor. Rahwana’nın askerleri onu yakalayıp kuyruğunu ateşe veriyor. Fakat Hanuman kaçmayı başarıyor ve yanan kuyruğuyla şehri ateşe veriyor.

Gösterinin sonlarına doğru sahnenin ortasında ateş yakıldı.

Gün batmış, gökyüzü kararmıştı. Uçurumun arkasında Hint Okyanusu uzanıyor, ortada alevler yükseliyor, onlarca erkek gittikçe hızlanan bir ritimle “çak, çak, çak” diye bağırıyordu.

Hanuman ateşin çevresinde dönüyor, alevlerin arasından geçiyor ve yanan parçaları ayaklarıyla etrafa saçıyordu.

Gösteri bir anda danstan tiyatroya, tiyatrodan ayine, ayinden de kontrollü bir yangına dönüşmüştü.

Beni çok az gösteri bu kadar etkilemiştir sevgili arkadaşlar.

Bunun nedeni yalnızca dansçıların becerisi değildi. Sahne, uçurum, okyanus, gün batımı, ateş ve insan sesleri aynı gösterinin parçalarıydı. Kecak’ı kapalı bir tiyatroda izleseydik yine ilginç bulabilirdim ama aynı etkiyi yaratacağını sanmıyorum.

Uluwatu’da doğanın kendisi de dekor olarak kullanılıyordu.

Gösteri bittikten sonra tapınağın yanı başındaki restoranlardan birine gittik. Açık havada bir masaya oturduk. Bir Endonezyalı gitarist sahnede soft rock parçaları çalıyordu.

Gerçekten çok iyiydi.

Bütün gün maymunlarla uğraştıktan ve Kecak gösterisinin ritmiyle sarsıldıktan sonra tanıdık şarkıları sade bir gitarla dinlemek iyi geldi.

Garsondan kırmızı şarap istedim. Güldü ve biraz mahcup biçimde yalnızca beyaz şarap bulunduğunu söyledi.

Asya’daki on beşinci günümüzdeydik.

Yer miyim?

“No problem” dedim.

Garson uzaklaşırken çevrede başka bir garson aramaya başladım. Birkaç dakika sonra yanımızdan geçen birini durdurdum.

“Hangi kırmızı şaraplarınız var?” diye sordum.

Kız hiç düşünmeden saymaya başladı:

“Şiraz, Merlot, Cabernet…”

İlk garsonun birkaç dakika önce yalnızca beyaz şarap bulunduğunu söylediğini anlatmadım. Bali’de doğrular kişiden kişiye, masadan masaya ve bazen aynı restoranın içinde garsondan garsona değişebiliyordu.

“Şiraz” dedim.

Yer miyim?

Normalde Şiraz’ı veya İsviçre’de daha sık kullanılan adıyla Syrah’yı çok sevmem. Fakat Bali’de bulduğumuz en içilebilir kırmızı şaraplardan biriydi. Üzümleri Avustralya’da yetiştirilmiş, şarap Endonezya’da şişelenmişti.

Bali şarabı sayılır mıydı?

Yeterince yakındı.

Şarabımı içerken gitaristi dinledim. Adam Dire Straits’ten Neil Diamond’a, bildiğimiz soft rock parçalarını bozup içine elektronik davullar, testere sesi veya üç farklı şarkının nakaratını eklemeden tatlı tatlı çalıyordu.

Jimbaran sahilindeki DJ’den sonra kendisine duyduğum minnet daha da artmıştı.

Ayrılırken yanına gidip çok güzel çaldığını söyledim ve teşekkür ettim.

O gece otele dönerken Uluwatu’yu düşündüm.

Bir tarafta kökeni dokuzuncu yüzyıla uzanan kutsal bir tapınak, Shiva, uçurumlar, Hint Okyanusu ve Ramayana vardı.

Diğer tarafta ise cep telefonu çalan, gözlük parçalayan, bileklik yiyen maymunlar…

Bali yine kutsal olanla saçma olanı aynı yerde birleştirmeyi başarmıştı.

Ubud’daki maymunlar bizi tokatlamıştı.

Uluwatu’dakilerse işi profesyonel seviyeye taşımıştı.

En azından bu kez cep telefonlarımız, gözlüklerimiz ve şapkalarımız bizimle birlikte otele döndü.

Jelena’nın bilekliği hariç...

Ubud: Maymunlar, Tanrılar ve Uçan Çocuk

Jimbaran bize Bali’nin yalnızca trafik, taksici ve çalışmayan pasaport kapılarından ibaret olmadığını göstermişti. Gün batımları, sahildeki restoranlar, müzik, danslar ve masajlar ilk günkü kötü izlenimimizi yavaş yavaş silmeye başlamıştı. Fakat Bali’yi gerçekten anlamak için sahilden uzaklaşıp adanın içlerine gitmek gerekiyordu.

Bunun için en doğru yer Ubud’du.

Bana göre Ubud, Bali’de mutlaka görülmesi gereken yerlerin başında geliyor.

Ubud

Burası deniz, plaj ve büyük tatil otellerinden çok tapınakları, sanat atölyeleri, pirinç terasları ve Hindu kültürüyle tanınıyor.

Yol boyunca gördüğümüz evlerin girişleri bile küçük tapınaklara benziyordu. Taş kapılar, duvarların üzerine yerleştirilmiş heykeller, tanrılar, şeytanlar ve ne olduğunu anlayamadığımız yaratıklar her yerdeydi.

Bazı girişlerde ortadan ikiye ayrılmış gibi görünen büyük taş kapılar bulunuyordu. Bunlara candi bentar deniliyor. Kapının iki yarısı, ortasından kesilmiş bir dağı temsil ediyor. İnanışa göre insan bu iki parçanın arasından geçerek dış dünyanın karmaşasından kutsal alana giriyor.

Evlerin ve dükkanların önünde küçük çiçek sepetleri vardı. Palmiye yapraklarından hazırlanan bu sunuların içine çiçekler, pirinç, tütsü ve bazen küçük yiyecekler konuluyordu. Yerdekilere basmamaya dikkat etmek gerekiyordu. Bali’de tanrılarla ilişkinizi bozmanın en kolay yolu, sabah bırakılmış kutsal bir sununun üzerine basmaktı.

Ubud gezimizin büyük bölümü Hinduizm etrafında şekillenecekti.

Hinduizm’i birkaç cümle ile anlatmaya çalışmak son derece tehlikeli bir iş. Binlerce yıllık bir dini, “Brahma yaratır, Vishnu korur, Shiva yıkar” diye özetlerseniz doğru bir şey söylemiş olursunuz ama neredeyse hiçbir şey anlatmamış olursunuz.

Yine de bir yerden başlamak gerekiyor.

Ubud'da bir evin girişi

Hindu düşüncesinde Brahman, evrenin arkasındaki mutlak gerçekliği veya her şeyin kaynağını ifade ediyor. Brahman ile Brahma aynı şey değil. Sonunda “n” bulunan Brahman mutlak varlık. Brahma ise yaratıcı tanrı. Yani bir harf yüzünden bütün evren değişiyor.

Bali Hinduizm’inde bu yüce varlık genellikle Sang Hyang Widhi Wasa adıyla anılıyor. Brahma, Vishnu ve Shiva ise onun farklı görünümleri kabul ediliyor.

Brahma yaratıyor.

Vishnu yaratılan düzeni koruyor.

Shiva ise yok ediyor veya daha doğru bir ifadeyle dönüştürüyor.

Shiva’nın yok edici olması onu kötü yapmıyor. Hindu düşüncesinde eski yok olmadan yeninin ortaya çıkması mümkün değil. Ölüm, yıkım ve yeniden doğuş aynı döngünün parçaları. Bunu kışın bitip ilkbahara dönüşmesi gibi düşünebiliriz. Burada hiddet veya gazap yok. Sadece doğal bir döngü var. İşte Shiva bu dönüşümü yönetiyor.

Vishnu dünyadaki düzen bozulduğunda farklı bedenlerde ortaya çıkıyor. Bu bedenlere avatar deniliyor. Rama ve Krishna, Vishnu’nun en tanınmış avatarları arasında. Meşhur “Hare Krishna” sözleri de Tanrı’ya yönelmek ve zihni ona vermek için tekrar ediliyor. Bu vesileyle de bilgisayar oyunlarında kullandığımız “avatar” sözcüğünün nereden geldiğine bakmış olduk. Vishnu düzeni uzaktan gazap yağdırarak değil, farklı avatarlarla dünyanın içine girerek yeniden kuruyor. Bu avatarlar kimi zaman doğru yolu gösteriyor, kimi zaman da zalimleri ve iblisleri doğrudan ortadan kaldırıyor.

Bali Hinduizmi, Hindistan’daki Hinduizm’in tropik bir adaya taşınmış basit bir kopyası değil. Hindu inançları zaman içinde Bali’nin yerel ruhları, atalara tapınma gelenekleri ve Budist etkilerle birleşmiş. Sonuçta kendine özgü, günlük hayatın hemen her alanına yayılan bir inanç sistemi ortaya çıkmış.

Bali’de Shiva’nın ağırlığı özellikle hissediliyor. Bununla birlikte otomobil konsollarında gördüğümüz çiçek, pirinç ve küçük süslerden oluşan sunular özellikle Shiva için hazırlanmıyor. Canang sari adı verilen bu günlük sunular Sang Hyang Widhi Wasa’ya şükran ifadesi olarak bırakılıyor. “Balililer yalnızca Shiva’ya tapıyor” demek de doğru olmaz. Brahma, Vishnu, Shiva, Durga, Ganeşa, Saraswati, pirinç tanrıçası Dewi Sri, yerel ruhlar ve atalar aynı dini dünyanın farklı yerlerinde karşınıza çıkıyor.

Hindu tanrılarının bazılarını daha önce tanıyordum.

Bunda din tarihi kitaplarından çok “Stargate SG-1” dizisinin payı vardı.

Dizide dünyadaki eski tanrıların önemli bir bölümünün aslında insanları kandıran Goa’uld isimli kötü niyetli yaratıklar olduğu ortaya çıkıyordu. Mısır tanrıları Ra ve Apophis’ten sonra Hindu mitolojisinden isimler de diziye katılmıştı. Bunlardan biri Nirrti’ydi.

Hindu geleneğinde Nirrti yıkım, karanlık, çürüme ve uğursuzlukla ilişkilendirilen bir tanrıçaydı. “Stargate SG-1”de ise genetik deneyler yapan, görünmez olabilen ve son derece sevimsiz bir Goa’uld sistem lorduydu. Ama kadın fena görünmüyordu.

Din tarihi öğrenmek için bilimkurgu dizisi kullanmak ne kadar güvenilir, bilemem. Ama isimleri bu sayede daha kolay hatırlıyorum.

Ubud’daki ilk durağımız Kutsal Maymun Ormanı’ydı.

Resmi adı Mandala Suci Wenara Wana olan bu orman, yalnızca turistlerin maymun seyretmesi için oluşturulmuş bir hayvanat bahçesi değil. Padangtegal köyü tarafından korunan yaklaşık on iki hektarlık kutsal bir alan, doğal koruma bölgesi ve tapınak kompleksi.

Ormanda binin üzerinde uzun kuyruklu makak yaşıyordu.

Batu Mağaraları’ndaki tecrübemizden sonra maymunlar konusunda artık hazırlıklı olduğumuzu düşünüyorduk. Göz teması kurmayacaktık. Yiyecek göstermeyecektik. Telefonlarımızı, gözlüklerimizi ve çantalarımızı koruyacaktık. Yani maymunların çevresinde nasıl davranılması gerektiğini biraz da başımıza gelenler sayesinde öğrenmiştik.

Ancak maymunların bundan haberi yoktu. Daha ormanın içine doğru düzgün girmeden üzerimize çıkmaya başladılar. Bir tanesi Jelena’nın üzerine atladı. Jelena ilk başta sakin kalmaya çalıştı. Batu Mağaraları’nda Versace şapkamızı kurtarmış olmanın verdiği tecrübeyle durumu kontrol edebileceğini düşünüyordu.

Ne var ki maymun aynı fikirde değildi.

Bir anda elini kaldırıp Jelena’ya bir osmanlı çaktı. Jelena şaşkınlıkla maymuna baktı. Maymun da dayı dayı “Bir problemin mi var?” der gibi Jelena’ya baktı ve uzaklaştı. Başka bir maymun 🐝Mezzy🐝’nin üzerine çıktı. Önce omzuna oturdu, sonra saçlarına uzandı ve bir tutamını çekti.

🐝Mezzy🐝 bağırmaya başladı. Maymun saçın neden kafaya bu kadar sıkı bağlandığını anlamaya çalışıyordu.

🐝Mezzy🐝'ye saldırdılar...

Ben yardım etmek üzere yanlarına yaklaştığımda bu kez başka bir maymun bana saldırdı. “Oğlum bak git!” diye hırladım. Maymun durdu. Bana baktı. Sonra dişlerini gösterip tısladı. Batu Mağaraları’ndaki maymunu suyla ıslatarak kovalamıştım ama yanımda bu kez su şişesi yoktu. Birkaç saniye birbirimize baktık. Ben geri adım atmadım. O da atmadı. Aramızda, İngilizce tabiriyle, tam bir “Mexican standoff” vardı. Maymun da ben de ilk hamleyi karşı taraftan bekliyorduk. Sonunda ikimiz de bu kavganın kimseye yarar sağlamayacağına karar verdik. Maymun başka bir turiste yöneldi, ben de kızların yanına döndüm.

Ormanın resmi kuralları, bir maymun üzerinize atlarsa paniğe kapılmamanızı, koşmamanızı ve yavaşça uzaklaşmanızı söylüyordu. “Oğlum bak git!” diye maymun kovalamak önerilen yöntemler arasında yoktu. Buna rağmen işe yaramıştı.

Maymun Ormanı’nın temelinde Tri Hita Karana adı verilen Bali felsefesi var. Bu düşünce, insanın tanrıyla, diğer insanlarla ve doğayla uyum içinde yaşaması gerektiğini söylüyor. Son derece güzel bir felsefe. Sadece birilerinin maymunlara bu felsefeyi anlatması gerekiyor.

Ormanın içinde yürüdükçe buranın maymunlardan çok daha fazlası olduğunu anladık. Dev ağaçlar, sarmaşıklar, küçük dereler, taş köprüler ve yosunla kaplanmış heykeller vardı. Bazı ağaçların kökleri taş duvarları sarıyor, dalları yürüyüş yollarının üzerinde bir çatı oluşturuyordu.

Maymun selfie'mizi çekti...

Ormanda yüzün üzerinde farklı ağaç türü bulunuyordu. Bunların bazıları dini törenlerde, tapınak yapımında veya kutsal maskelerin hazırlanmasında kullanılıyordu.

Kompleksin içinde 14. yüzyıla kadar uzanan üç önemli tapınak vardı.

Pura Dalem Agung Padangtegal, Shiva’ya adanmış ana tapınak. Burada Shiva, yalnızca yok eden değil, eskiyi dönüştürerek yeninin önünü açan güç olarak görülüyor. Pura Beji, kutsal su ve arınmayla ilişkili. Burada Ganj Nehri’nin tanrıçası Gangga’ya dua ediliyor. Pura Prajapati ise mezarlık ve yakma törenleriyle bağlantılı. Ölenlerin ruhlarının toplu yakma törenine kadar Brahma Prajapati’nin korumasında olduğuna inanılıyor.

Tapınakların kutsal iç bölümlerine turistlerin girmesine izin verilmiyor ama yapılar dışarıdan görülebiliyor. Taş merdivenler, ejderhaya benzeyen yaratıklar, dev heykeller ve tropik bitkiler arasında yükselen tapınaklar gerçekten başka bir dünyaya aitmiş gibi görünüyor..

Adından dolayı herkes buraya öncelikle maymunları görmeye geliyor ama ormanın doğası en az maymunlar kadar baş döndürücü.

Ormanın belirli bir bölümünde görevlilerin denetiminde maymunlarla selfie çekilebiliyor. Maymunun telefonunuzu alıp ormandaki akrabalarını aramasını önlemek için işlem kontrollü biçimde yapılıyor.

Biz de birkaç fotoğraf çektik.

Batu Mağaraları’ndaki maymunlar çete halinde çalışan yankesicilere benziyordu. Ubud’dakilerse artık kurumsallaşmıştı.

Maymun Ormanı’ndan sonraki durağımız Tegallalang pirinç teraslarıydı.

Jelena'ya bir osmanlı çaktı...

Vadinin dik yamaçları basamak basamak pirinç tarlalarına dönüştürülmüş. Yukarıdan baktığınızda teraslar birbiri üzerine yerleştirilmiş yeşil katlar halinde aşağıya doğru iniyor.

Manzara bana Cenevre Gölü kıyısındaki Lavaux bağlarını hatırlattı. Lavaux’da da yamaçlardaki teraslara sıra sıra üzüm asmaları yerleştirilmiş.

Buradaysa pirinç yetiştiriliyordu.

Her ikisinde de insan, son derece zor bir coğrafyayı geometrik bir düzene sokmuş.

Tegallalang etkileyiciydi ama aynı zamanda düşündüğümden çok daha turistikti. Pirinç yetiştirilen bir tarım bölgesinden çok, pirinç tarlaları temalı bir eğlence parkına dönüşmüştü. Seyir terasları, kafeler, restoranlar, fotoğraf çekilmek için hazırlanmış dev kuş yuvaları, salıncaklar ve uzun zip-line hatları vardı.

Pirinç tarlaları hala oradaydı ama çiftçilerden çok Instagram fotoğrafı çeken turist görüyorduk.

Bu terasları mümkün kılan sistemin adı subak. Bali’de en az bin yıldır kullanılan bu sistemde su yalnızca kanallarla tarlalara taşınmıyor, çiftçiler arasında ortaklaşa yönetiliyor. Su tapınakları, çiftçi birlikleri, kanallar ve pirinç tarlaları aynı düzenin parçaları.

🐝Mezzy🐝'nin salıncağı

Yani subak yalnızca bir sulama sistemi değil. Burada din, tarım, toplum ve doğa birlikte çalışıyor. Tri Hita Karana burada yeniden karşımıza çıkıyor: tanrıyla, insanlarla ve doğayla uyum.

Turistik salıncakların bu felsefenin neresine yerleştiğini bilmiyorum ama 🐝Mezzy🐝 açısından günün en önemli bölümü onlardı. Vadinin kenarına kurulmuş dev bir salıncağa bindi. Görevliler onu bağladı, salıncağı geriye çekti ve boşluğa doğru bıraktı. Çocuğu uçurumun kenarından boşluğa fırlattılar. Elbette emniyet kemerleri vardı ve her şey kontrollüydü. Yüzlerce insan aynı salıncağa binmişti. Ama bir baba olarak bunların hiçbirinin önemi yoktu.

🐝Mezzy🐝 her ileri gidişinde pirinç tarlalarının üzerinde uçuyor, geri geldiğinde yeniden görünüyordu. O çığlık atarak gülüyor, ben aşağıdaki tarlalarda çocuğumu hangi noktadan toplamam gerekeceğini hesaplıyordum.

Salıncak yetmedi, bir de zip-line’a binmek istedi.

Zip-line

Zip-line vadinin bir yamacından diğerine uzanıyordu. 🐝Mezzy🐝’yi hatta bağladılar ve tek başına karşı tarafa gönderdiler. Çocuk küçüle küçüle uzaklaştı. Sonra diğer yamacın arkasında kayboldu.

Biz de önceden kararlaştırdığımız restorana geçtik.

🐝Mezzycik🐝 aksi yöndeki zip-line’a binip döndüğünde hiç de korkmuş görünmüyordu. Tam aksine, Disneyland’da bile neredeyse bu kadar eğlenmemişti.

Pirinç tarlalarına bakan restoranda yemek yedik. Manzara olağanüstüydü. Teraslar karşımızda vadiye doğru iniyor, palmiye ağaçları pirinç tarlalarının üzerinde yükseliyordu. Ben birkaç kadeh şarap içtim. Bali’de içilebilir bir şarap bulduğumda bunu değerlendirmeyi artık görev sayıyordum.

Günün son durağı Tirta Empul’dü.

Tampaksiring yakınlarındaki bu Hindu tapınağı, Bali’nin en önemli kutsal su merkezlerinden biri. Tarihi 10. yüzyıla kadar uzanıyor. “Tirta” kutsal su, “empul” ise yerden fışkıran kaynak anlamına geliyor. Buraya “Water Temple”, yani “Su Tapınağı” da deniliyor.

Pirinç Tarlaları

Tapınağın ortaya çıkışıyla ilgili efsanede kötü kral Mayadanawa, Tanrı Indra’nın askerlerini zehirlemek için zehirli bir kaynak yaratıyor. Indra da asasını yere saplayarak kutsal bir su kaynağı çıkarıyor ve askerlerini yeniden hayata döndürüyor.

Bugün tapınağın ortasındaki doğal kaynak hala büyük ve berrak bir havuzu besliyor. Su, buradan arınma havuzlarına ve çevredeki tarım alanlarına akıyor.

Tapınağa girerken üzerimizi örtmemiz gerekiyordu. Hepimize birer sarong verildi ve belimize bağladık. Girişte başka kurallar da yazıyordu. Bunlardan biri, adet gören kadınların tapınağa giremeyeceğini söylüyordu. Kuala Lumpur’daki Hindu tapınağında kadınların omuzlarını ve bacaklarını örtmeleri istenmişti. Bali’deyse kural biraz daha ileri gidiyordu. Kimin adet gördüğünü nasıl kontrol ettiklerini merak ettim. Ziyaretçilerin arkasında kan damlası mı arıyorlardı? Yoksa bunu anlayabilecek özel eğitimli köpekleri mi vardı?

Elbette kimse kimseyi kontrol etmiyordu. Kural kişinin kendi inancına, bilgisine ve beyanına dayanıyordu.

Tapınak dış, orta ve iç olmak üzere üç ana bölüme ayrılmıştı. Dış avludan geçip orta bölüme geldiğimizde kutsal kaynak ile arınma havuzlarını gördük.

Su Tapınağı

İnsanlar saronglarıyla suya giriyor, sırayla taş ağızlardan akan suyun altına geçiyordu. Önce ellerini ve yüzlerini yıkıyor, sonra başlarını suyun altına sokuyorlardı.

Bu arınma törenine melukat deniliyor.

Arınma deyince aklıma Kemocum geldi. Burayı bilseydi bütün CHP'lileri bu havuza sokup, akan suların altından geçirir, tertemiz bir siyasi partiye sahip olurdu.

Bu tapınaktaki arınma ritüelinde ise amaç yalnızca vücudu yıkamak değil. Kötü düşüncelerden, manevi kirlerden ve olumsuz enerjiden arınmak için yapılan dini bir tören bu.

Kapıdan girerken bana “Arınma ister misiniz?” diye sormuşlardı. Gülüp “Benim arınmam için bayağı çok deterjan kullanmanız gerekir, boş verin” demiştim.

Havuzlarda yirmiden fazla su ağzı var ama bunların hepsi aynı amaçla kullanılmıyor. Bazıları günlük arınma, bazıları hastalık veya kötü enerjiden kurtulma, bazılarıysa cenaze törenleriyle ilgili. Bu nedenle önünüze gelen her musluğun altına kafanızı sokmanız tavsiye edilmiyor.

Tapınağın en kutsal iç bölümünde dualar ediliyor ve tanrılara sunular bırakılıyor.

Turistler her yere giremiyordu ama biz törenleri dışarıdan izleyebiliyorduk.

Tirta Empul, Bali’de dinin yalnızca tapınak duvarlarının içinde yaşamadığını gösteriyordu. Kutsal su insanların bedenlerini arındırıyor, dini törenlerde kullanılıyor, ardından kanallara karışıp pirinç tarlalarını suluyor.

Jelena sarongu ile

Tanrı, insan ve doğa yine aynı suyun çevresinde birleşiyordu.

Günün sonunda Jimbaran’a dönmek için yola çıktık. Yolculuk yaklaşık üç saat sürdü. Trafik yer yer tamamen duruyor, motosikletler otomobillerin iki yanından akıyor, sürücümüz birkaç yüz metre kazanmak için haritanın bile bilmediği sokaklara giriyordu.

Fakat bu kez trafikten fazla şikayet etmedim.

Ubud buna değmişti.

Jimbaran bize Bali’nin güzel bir tatil adası olduğunu göstermişti.

Ubud ise Bali’nin neden başka hiçbir yere benzemediğini anlatmaya başlamıştı.

Tanrıları, kutsal suları, pirinç tarlaları, uçurumdan sallanan çocukları ve insanlara tokat atan maymunlarıyla bambaşka bir dünyaydı.

Maymunlarla işimizin artık bittiğini sanıyorduk.

Ama Bali bizimle aynı fikirde değildi.

Jimbaran: Kaplan Gözü, Gün Batımı ve Kırılan Kemikler

Bali bize ilk birkaç saatinde en sevimsiz taraflarını göstermişti. Çalışmayan otomatik pasaport kapıları, kişi başı 30 Euro karşılığında teklif edilen ekspres sıra, peşimizi bırakmayan taksiciler ve yüz metre ilerlemenin on beş dakika sürdüğü trafik…

Henüz bir plaj görmemiş, bir tapınağa girmemiş, Bali danslarını seyretmemiştik.

Bundan sonrası daha iyi olmak zorundaydı.

Neyse ki oldu. En azından benim için…

Otelimiz Jimbaran’daydı

Otelimiz Jimbaran’daydı. Havalimanına kuş uçuşu o kadar yakındı ki alçalan uçakların yalnızca havayolu şirketlerini değil, biraz dikkat edersek modellerini bile ayırt edebiliyorduk. Buna rağmen havalimanından otele gitmemiz yarım saate yakın sürdü.

Bali’de mesafe ile zaman arasında herhangi bir ilişki bulunmadığını artık öğrenmeye başlamıştık.
Harita, gideceğiniz yerin iki kilometre uzakta olduğunu söyleyebilirdi. Bu yalnızca coğrafi bir bilgiydi. Trafiğin konu hakkındaki görüşü çok daha önemliydi.

Otelde kahvaltımızı iki Balili’nin bölgeye özgü tokmaklarla çaldıkları Asya müziği eşliğinde ediyorduk. İkinci günden sonra espresso bulabileceğimizi anlayınca kahvaltılar daha bir güzel oldu.

Otelde iki yüzme havuzu vardı

Otelde iki yüzme havuzu vardı. Bir tanesi evdeki banyo küvetinden halliceydi. Diğeri ise biraz daha büyük ama kırık dökük ve kirli bir sonsuzluk havuzuydu. Çok sinirlenmiştim. Burası beş yıldızlı bir oteldi ve havuzların büyüklüğü ve temizliği kabul edilebilir değildi.

Jimbaran, Bali’nin güneyinde, eskiden balıkçılıkla geçinen bir köyken zamanla adanın en tanınmış tatil bölgelerinden birine dönüşmüş. Büyük oteller, villalar ve turistlere yönelik restoranlar çoğalmış ama bölgenin balıkçı geçmişi tamamen kaybolmamış. Özellikle sahil boyunca sıralanan deniz ürünü restoranları Jimbaran’ın en önemli simgesi haline gelmiş.

Yaklaşık dört kilometre boyunca uzanan koy, aynı zamanda Bali’nin gün batımını izlemek için en çok tercih edilen yerlerinden biri.

Jimbaran Plajı

Bizim içinse Jimbaran her şeyden önce birkaç gün boyunca yaşayacağımız yerdi. Otele yerleşip biraz dinlendikten sonra sahile indik. Plaj genişti. Kum inceydi ve uzaktan bakıldığında manzara gerçekten güzeldi. Fakat yakından bakınca Bali broşürlerindeki kusursuz tropik plaj görüntüsü biraz bozuluyordu. Kumların üzerinde çöpler vardı ve sahilin bazı bölümleri pek temiz görünmüyordu.

Deniz de son derece dalgalıydı.

Jimbaran Körfezi’nin normalde Bali’nin diğer plajlarına göre daha sakin olduğu söyleniyor. Anlaşılan deniz bizim geldiğimiz gün bu bilgiyi okumamıştı. Dalgalar büyük bir gürültüyle kıyıya vuruyor, gelgit yüzünden suyun kenarı gün içinde sürekli yer değiştiriyordu. Sabah deniz şezlonglarımıza yakınken birkaç saat sonra yüzlerce metre uzağa çekilmiş gibi görünüyordu. Sonra yavaş yavaş geri geliyor ve kıyıyı yeniden ele geçiriyordu.

🐝Mezzy🐝 dalgalarla oynamaya bayılır. Tek başına kalmasın diye ben de hep onunla beraber sudaydım. Bir keresinde öyle bir dalga geldi ki benim gibi 100 kilonun üzerindeki bir adamı bile kaldırıp sahile doğru fırlattı. Ne yazık ki mayom benimle birlikte gelmemişti. Dalgalar ve köpükler nü halimi gizledi de dalıp mayomu buldum ve giydim.

🐝Mezzy🐝 gülmekten yerlere yatıyordu. Bana açıktaki balıkçı teknelerini gösterip, “Baba, hepsi senin kıçını gördü” diyerek dalgasını geçiyordu. Sonrasında karşılaştığı birçok kişiye “Babam dalgalarda şortunu kaybetti” diye reklamımı yaptı.

Denizin peşinden şezlong taşımadık. Gelecekse kendi gelsin dedik.

Kaplan Gözü

Sahilde dolaşırken yanımıza bileklik satan Balili bir adam geldi. Elinde renkleri ve taşları birbirinden farklı çok sayıda bileklik vardı. Bazıları lav taşından, bazıları yeşimden, bazıları inciden, bazılarıysa adını daha önce hiç duymadığımız taşlardan yapılmıştı.

Ben kendime Kaplan Gözü denilen taştan bir bileklik seçtim. Kaplan Gözü, açık ve koyu kahverengi çizgileri ışığa göre değişen, gerçekten de bir kaplanın gözünü andıran bir kuvars türü. Taşı hareket ettirdiğinizde üzerinde ince bir ışık şeridi dolaşıyor. Bu özelliği yüzünden eski çağlardan beri koruyucu bir taş olduğuna inanılmış. Cesaret verdiği, kötü enerjiyi uzaklaştırdığı ve insanı tehlikelerden koruduğu söyleniyor.

Bali trafiğini gördükten sonra koruyucu olduğuna inanılan ne bulursam satın almaya hazırdım.
Jelena ile Mezzy ise satıcının küçük işletmesini uluslararası bir mücevher zincirine dönüştürecek kadar alışveriş yaptılar. Lav taşı, inci, yeşim ve rengini beğendikleri başka ne varsa aldılar. Bir süre sonra kollarında neredeyse dirseklerine kadar bileklik vardı. Satıcı hayatının en iyi günlerinden birini geçiriyordu.

Jimbaran'da günbatımı

Jimbaran’da sahile paralel uzanan yolun iki tarafında çoğu tek katlı küçük yapılar sıralanıyordu. Bunların önemli bir bölümü deniz ürünü restoranıydı. Aralarda evler, dükkanlar, masaj salonları ve küçük marketler bulunuyordu.

Ana yoldan içeri doğru ayrılan sokakların bazıları o kadar dardı ki bir otomobilin geçebilmesi için yayaların duvara yapışması gerekiyordu.

Bölgeye hangi saatte girersek girelim, şortlu bir Balili aniden yolun ortasına çıkıp otomobillerden para topluyordu. Ne için para aldığını hiçbir zaman tam olarak anlayamadım. Otopark ücreti olabilir, yol kullanım bedeli olabilir, trafiğe çıkma vergisi olabilir veya adam yalnızca o gün canı para toplamak istediği için orada duruyor olabilirdi. Makbuz da veriyordu. Bir süre sonra sorgulamayı bıraktık. Bali’de bir adam elinde birkaç banknotla yolun ortasında duruyorsa ona para veriliyordu. Sistemin işleyişi buydu.

İhtiyacımız olan birkaç şeyi almak için bir gün Sidewalk isimli alışveriş merkezine gittik. Bali’de düzgün bir kaldırım bulmak bu kadar zorken alışveriş merkezine “Sidewalk”, yani “Kaldırım” adının verilmiş olması bana biraz alaycı geldi.

Burası çok büyük olmayan ama içinde mağazalar, restoranlar, kafeler ve bir süpermarket bulunan modern bir alışveriş merkeziydi. Bali’nin tek katlı yapıları ve açık hava restoranları arasında birkaç gün geçirdikten sonra klimalı bir binaya girmek neredeyse başka bir ülkeye geçmişiz gibi hissettirdi.

Alışverişi bitirdikten sonra merkezdeki Japon restoranlarından birine girdik. Her masanın ortasında gazlı bir ızgara vardı. Etler ve diğer yiyecekler çiğ getiriliyor, herkes yemeğini kendi masasında pişiriyordu. Bu tür restoranlarda yemeğin kötü olması halinde aşçıyı suçlama imkanınız da ortadan kalkıyor. Eti yakan sizsiniz. Az pişiren de sizsiniz.

🐝Mezzy🐝cik sahilde

Bir kilo kadar Japon usulü biftek söyledik. Mezzy ile birlikte etleri farklı soslara batırıp ızgarada pişirdik. Jelena da bize katıldı ama Mezzy ile benim o masada gösterdiğimiz performansın yanına yaklaşamadı.

Bir ara garson boş tabaklara, sonra bize, sonra tekrar boş tabaklara baktı. Etlerin üç kişi tarafından bu kadar kısa sürede tüketilmiş olmasına inanmakta biraz zorlanmış olabilir.

Mezzy yemeği mochi ile tamamladı. Mochi, pirincin dövülerek yapışkan bir hamura dönüştürülmesiyle hazırlanan geleneksel bir Japon tatlısı. Bizim yediğimiz modern versiyonunda bu hamurun içinde dondurma vardı.

Ben bir kilo etten sonra tatlı yiyemedim. Mezzy yiyebildi. Çocukların ayrı bir midesi olduğuna dair teorim bir kez daha doğrulandı.

Jimbaran’da gecelerin değişmez eğlencelerinden biri havai fişeklerdi. Neredeyse her akşam bir yerlerden havai fişek atılıyordu. Bazen bir otel düğünü, bazen bir doğum günü, bazen de sebebini hiç öğrenemediğimiz bir kutlama için gökyüzü aydınlanıyordu. İlk gece güzel görünüyordu. İkinci gece idare ettik. Üçüncü geceden sonra insan “Bali’nin barutu hiç mi bitmiyor?” diye düşünmeye başlıyordu.

Bazı insanlar havai fişek sesini eğlenceli buluyor. Ben aynı fikirde değilim. Beş dakika boyunca gökyüzünde renkli ışıklar görmek uğruna çevredeki herkesi, hayvanları ve uyumaya çalışan insanları ayağa kaldırmanın cazibesini hiçbir zaman anlayamadım.

Jimbaran’ın asıl güzel tarafı akşamları sahilde ortaya çıkıyordu.

Kumsalda masalar...

Gün batımına yakın restoranlar kumsalın üzerine masalar kuruyordu. “Kumsalın üzerine” derken deniz manzaralı bir terasa masa koymalarından söz etmiyorum. Masalar gerçekten kumun içindeydi.

Ayakkabılarınızı çıkarıp ayaklarınızı kuma gömüyor, birkaç metre ileride dalgaları izleyerek yemek yiyordunuz. Güneş yavaş yavaş denizin üzerine inerken gökyüzü önce sarıya, sonra turuncuya, ardından kırmızıya dönüyordu.

Jimbaran’ın eski balıkçı köyü geçmişi burada kendisini gösteriyordu. Restoranların önünde balıklar, karidesler, yengeçler ve ıstakozlar sergileniyor, müşteriler istediklerini seçiyordu. Deniz ürünleri daha sonra ızgarada pişirilip masaya getiriliyordu.

Ben deniz ürünlerine alerjik olduğum için bu zenginliğin büyük bölümünü uzaktan seyrettim. Neyse ki restoranların menülerinde et ve başka seçenekler de vardı. Jelena ile Mezzy deniz ürünlerini yerken ben kendime zarar vermeyecek bir şeyler bulmayı başardım.

Yemek boyunca sahilde sürekli bir şeyler oluyordu.

Bir akşam dört kişilik bir müzik grubu masaların arasında dolaşıyordu. İki gitarları, bir kontrbasları ve bir de ne olduğu tam olarak anlaşılamayan, elde yapılmış vurmalı çalgıları vardı. Her masaya yaklaşıp insanların hangi ülkeden geldiklerini soruyor, sonra o ülkeyle ilişkilendirdikleri bir şarkı çalıyorlardı. Sahilde çok sayıda Avustralyalı vardı. Bu nedenle Men at Work’ün “Down Under” şarkısını o akşam defalarca dinledik. Şarkı her başladığında başka bir Avustralyalı masa alkışlıyor, grup aynı neşeyle parçayı yeniden çalıyordu. “Down Under” çıktığında ben lisedeydim. Şarkı son derece yaşlıydı. Dolayısıyla ben de öyleydim.

Sahilde ateş dansı

Başka bir akşam geleneksel kıyafetleri içinde Balili dansçılar sahneye çıktı. Dansları ellerin, parmakların, gözlerin ve yüz ifadelerinin çok belirgin hareketleri üzerine kuruluydu. Batı danslarında insan çoğunlukla ayaklara ve vücuda bakar. Bali dansında dansçının gözlerini bir an kaçırırsanız anlatının bir bölümünü kaybetmiş oluyorsunuz.

Gösterinin ilerleyen bölümünde ateşler yakıldı. Hava karardıktan sonra alevlerin ışığında yapılan dans gerçekten etkileyiciydi. Jelena ile Mezzy gösterinin ardından dansçılarla fotoğraf çektirdiler.

Bali’de hoşuma giden şeylerden biri, yerel kültürün turistlere sunulma biçimiydi.

Geleneksel kıyafeti ile Balili bir danscı

İnsanların hoşuna gitmek için Batılı eğlenceleri taklit etmek yerine kendi danslarını, kıyafetlerini, müziklerini ve inançlarını ön plana çıkarıyorlardı. Üstelik bunu insanın boğazına sokmadan yapıyorlardı.

Bir akşam bu hassas denge bozuldu.

Restoranlardan biri sahile bir DJ getirmişti. DJ’in görevi, sevdiğimiz bütün şarkıları tanınmayacak hale getirmekti. Güzel bir parçayı alıyor, üzerine elektronik davullar ekliyor, hızını değiştiriyor ve nakaratını başka bir şarkıyla birleştiriyordu. Bazıları mash-up, bazıları techno, bazıları house versiyonlarıydı.

Farklı zevklere elbette saygı duyarım. Fakat bir şarkıyı seviyorsam onun içine neden başka üç şarkı, bir çamaşır makinesi ve bozuk bir matkap sesi eklemek zorunda olduğumuzu anlayamıyorum.

O gece yemeğimizi normalden hızlı bitirdik.

Bali’ye gelip Bali masajı yaptırmadan dönmek olmazdı.

Jelena ile birlikte özel bir odada masaj randevusu aldık. Oda loştu. İçeride tütsü yanıyor, hafif bir Asya müziği çalıyordu. İki masaj yatağı yan yana hazırlanmıştı.

Ben geleneksel Bali masajını seçtim. Jelena ise “zayıflama masajı” istedi.

“Yapma,” dedim. “Buraya kadar gelmişiz, Bali masajı yaptıralım.”

Hayır. Zayıflama masajı yaptıracaktı.

Jelena’nın masaj tercihlerinde daha önce de pek isabetli olmadığına tanık olmuştum.

Yıllar önce Antalya’da birlikte masaja gitmiştik. Ben Tay masajı istemiştim, Jelena ise Türk masajını seçmişti. Benim yanıma gelen ufak tefek Taylandlı kadın son derece nazik hareketlerle kaslarımı gevşetmeye başladı. Jelena’nın yanına gelen yüz kiloya yakın kadınsa masaj yapmak yerine onunla güreşmeye girişti.

Jelena’yı bir sağa çevirdi. Bir sola çevirdi. Kollarını çekti. Bacaklarını büktü. Sırtına çıktı. Kemiklerini teker teker çatlattı.

Bir saat sonra ben huzurlu ve gevşemiş biçimde masadan kalktım. Jelena ise bar kavgasından yeni çıkmış gibiydi.

Bali’de de benzer bir seçim yapıyordu.

Ben yatağıma uzandım. Balili masöz yağlar ve hoş kokulu losyonlarla son derece yavaş ve ritmik bir masaja başladı. Tütsünün kokusu, loş ışık ve arkadaki müzikle hayatımın en huzurlu saatlerinden birini geçiriyordum.

Yan taraftansa garip sesler geliyordu.

Önce bir inilti duydum. Sonra bir kemik çatırtısı. Ardından Jelena’nın nefesini tutarak çıkardığı bir ses. Gözlerimi açıp bakmak istedim ama o kadar rahatlamıştım ki başımı çevirmeye üşendim. Benim masözüm omuzlarıma yavaşça bastırırken diğer tarafta Jelena’nın zayıflama masajı adı altında hamur gibi yoğrulduğunu tahmin edebiliyordum.

Bir saat içinde masajla zayıflayabileceğinize inanıyorsanız bunun bedelini ödemeye de hazır olmanız gerekiyor.

Masajın sonunda jakuziye girdik ve zencefil çayı içtik. Ben yeniden doğmuş gibiydim. Jelena ise yeniden birleştirilmesi gerekiyormuş gibi görünüyordu. Bana baktı. “Hiçbir şey söyleme,” dedi. Söylemedim. Yüzüm yeterince söylüyordu.

Jimbaran’da kaldığımız günlerden birinde çevredeki başka bir yerleşimde bulunan çatı katı Meksika restoranına gittik. Bali’de, açık havada, palmiye ağaçlarının üzerinde Meksika yemeği yemek biraz tuhaf bir fikir gibi görünüyordu ama yemekler gerçekten güzeldi. Müzik de güzeldi. En önemlisi margarita vardı. Şarapsız uçuşlardan ve Bali’de içilebilir şarap aramaktan sonra tekila, limon ve tuz insanın hayata olan güvenini geri kazandırıyordu.

Çatıdan çevredeki tek katlı yapıları, uzaktaki denizi ve hiç bitmeyen motosiklet trafiğini seyrettik.

Bali ilk gün bize bürokrasisini, taksicilerini ve trafiğini göstermişti.

Jimbaran ise gün batımını, müziğini, yemeklerini ve masajlarını gösterdi.

Ada bizi önce dövmüş, sonra okşamaya başlamıştı.

Gerçi masaj kısmında Jelena’ya düşen yine dayak olmuştu.

Bali: Uçan Dolmuş, Ekspres Sıra ve Milyonlarca Motosiklet

Kuala Lumpur’dan Bali’ye uçuşumuz sabah çok erkendi.

Air Arabia’nın Dubai’den Kuala Lumpur’a yaptığı yedi buçuk saatlik uçuş beklediğimizden çok daha rahat geçmişti. Koltuklar geniş sayılırdı, bacak mesafesi yeterliydi, yemekler güzeldi ve kabin görevlileri son derece nazikti.

AirAsia’nın uçağına binince Air Arabia’nın kıymetini daha iyi anladık.

Bu kez uçuş, şehirlerarası bir yolculuktan çok dolmuşla pazara gitmeye benziyordu. Koltuklar birbirine mümkün olduğunca yaklaştırılmış, yolcular sardalya konservesi gibi kabine doldurulmuştu. Önümüzdeki koltuğun arkalığıyla aramızda kalan mesafe, insan anatomisinin havacılık sektörü tarafından ne kadar esnetilebileceğini ölçmek için tasarlanmış gibiydi.

Dizlerimi nereye koyacağımı bulmaya çalışırken yanıma, önüme ve arkama yerleşen yolcular da çantalarını koltukların altına, üstüne ve insan vücudunun henüz keşfedilmemiş boşluklarına sıkıştırıyordu.

Ve yine şarap yoktu…

Bali'deyiz

AirAsia’nın resmi bilgilerine göre uçakta sunulan bütün yiyecekler yüzde yüz helal malzemelerden hazırlanıyor. Fakat bu, şirketin tamamen alkolsüz bir havayolu olduğu anlamına gelmiyor. AirAsia Indonesia’nın bazı uçuşlar için yayımladığı menülerde bira da bulunuyor. Demek ki sorun din değil, rota veya stok meselesiydi.

Bir insanın inancı gereği alkolü günah saymasına ve içmemesine sonsuz saygı duyarım. Fakat aynı inancın benim şarap kadehime kadar uzanmasından pek haz etmem.

Öte yandan uçağı seçen de bendim. Roma’daysan Romalılar gibi davranacaksın. AirAsia’daysan su içeceksin.

Neyse ki uçuş uzun değildi. Kuala Lumpur’dan Bali’ye yaklaşık üç saatte ulaştık. Uçak Endonezya’ya doğru ilerlerken aşağıda deniz, bulutların arasındaysa zaman zaman adalar görünüyordu.

Bir süre sonra Bali’ye inmeye başladık.

Havalimanının resmi adı I Gusti Ngurah Rai Uluslararası Havalimanı’ydı. Denpasar Havalimanı olarak bilinmesine rağmen Denpasar kentinde bulunmadığını, bir gece önce Endonezya giriş formuyla boğuşurken öğrenmiştim. Havalimanı Tuban’da, Kuta ilçesinde, Badung bölgesinde, Bali eyaletindeydi.

Hayatımda ilk kez bir yere varmadan önce o yerin idari teşkilatını öğrenmiştim ve bunun işimize yarayacağını umuyordum.

Yaramadı.

Denpasar Havalimanı, Kuala Lumpur Havalimanı’ndan on kat daha karışıktı.

Kuala Lumpur’da en azından yanlış sıraya girdiğinizi yarım saat sonra öğreniyordunuz. Bali’de hangi sıranın yanlış olduğunu anlayabilmek bile ayrı bir yetenek gerektiriyordu. Tabelalar yetersizdi. Bazıları başka yönleri gösteriyor, bazıları yolun ortasında sona eriyor, bazılarıysa yalnızca tabelayı hazırlayan kişinin anlayabileceği bir mantık izliyordu. İnsanlar ellerinde pasaportlarla bir sıradan diğerine koşuyor, görevlilere bir şeyler soruyor ve aldıkları cevaba göre üçüncü bir sıraya yöneliyordu.

Endonezya’ya girebilmek için varışta vize almamız gerekiyordu.

Önce vize bankosunu bulmalıydık. Bu yaklaşık on beş dakika sürdü. Sonunda bankoyu bulup pasaportlarımızı verdik. Kimse neden geldiğimizi, nerede kalacağımızı veya ülkeyi ne zaman terk edeceğimizi sormadı. Ücreti ödedik ve vizelerimiz verildi.

Bu pasaportuma ilk kez gerçek bir vize yapıştırılmıştı. Küçük bir çocuk gibi sevindim. Vizeyi aldıktan sonra pasaport kontrolünü aramaya başladık.

Bu pasaportumdaki ilk fiziksel vize

Vizenin fotoğrafını da tarihe geçsin diye yazının yanına iliştiriyorum. ChatGPT’ye pasaport numarası, doğum tarihi gibi kötü niyetle kullanılabilecek bilgileri silmesini söyledim, o da sağ olsun, ne var ne yok temizlemiş. Ama soldaki Endonezya vizesi hala görünür durumda.

Biliyorsunuz, ChatGPT bu yazılarımın editörlüğünü yapıyor. “Bu pasaportumdaki ilk vize...” diye yazmıştım, onu “Hayatımda aldığım ilk vize...” diye düzeltti.

“Sen benim Türk pasaportlarımı bir gör,” dedim. Özellikle yirmi sene önce aldığım bir pasaport vardı ki vizeler yüzünden artık kapanmıyordu. 😜

Bir görevli otomatik geçiş kapılarını kullanabileceğimizi söyledi. Kapılardan birini bulduk. Pasaportumu okuttum. Olmadı. Tekrar denedim. Yine olmadı.

Bu bir İsviçre pasaportuydu. Dünyanın neredeyse her yerinde çalışan, sınır görevlilerinin genellikle fazla soru sormadan kabul ettiği pasaportlardan biri. Fakat Bali’deki makineyi etkileyememişti.

Başka bir kapıya geçtim. O da çalışmadı. Yanımızdaki İngiliz ve Amerikalı çiftler de aynı sorunu yaşıyordu. Makineler pasaportları okuyor gibi yapıyor, sonra insanları reddediyordu.

Sonradan ChatGPT yabancıların otomatik kapıları kullanabilmeleri için elektronik pasaportla birlikte önceden alınmış elektronik varış vizesine, yani e-VOA’ya sahip olmaları gerektiğini söyledi. Biz vizemizi havalimanındaki bankodan almıştık. Dolayısıyla makinelerin çalışmamasının nedeni pasaportlarımız değil, elimizdeki vizenin türü olabilir. Eğer böyleyse bile hala otomatik kapıların çalışmamasının bir mantığı yok. Vizeyi havaalanında veren sistem, havaalanındaki kapıyı da açmalı değil mi?

Sonunda manuel pasaport kontrolü sırasına girdik.

Önümüzde en az otuz kişi vardı. Her yolcunun işlemi beş dakika sürerse iki saatten fazla bekleyecektik. Sıra neredeyse hareket etmiyordu. İnsanlar telefonlarına bakıyor, çocuklar ağlıyor, görevlilerse dünyanın geri kalanından farklı bir zaman diliminde yaşıyormuş gibi acele etmeden çalışıyordu.

Birkaç dakika sonra yanımıza bir adam yaklaştı.

“Beklemek istemiyorsanız sizi ekspres sıraya götürebilirim. Kişi başı 30 Euro” dedi.

Üç kişi için 90 Euro.

Acaba otomatik kapıların çalışmamasının başka bir sebebi mi vardı?

Elbette bu yalnızca bizim kötü niyetli yorumumuz olabilir. Belki adam resmi bir hızlı geçiş hizmeti sunuyordu. Belki otomatik kapıların çalışmaması tamamen tesadüftü. Belki bizi makinelere gönderen görevli kuralları bilmiyordu.

Belki de bütün bunlar aynı anda gerçekleşen birbirinden bağımsız olaylardı.

Bilinmez…

Teklifi reddettik.

Yaklaşık bir saat sırada bekledikten sonra pasaport kontrolü bankosuna ulaştık. Görevlinin hemen üzerinde büyük harflerle bir uyarı vardı:

NO TIPPING.

Yani “Bahşiş vermeyin”.

Turizm gelirine bu kadar bağımlı bir ülkeye gelen ziyaretçinin karşılaştığı ilk görüntünün bu olması üzücüydü. Tabelalar yetersiz, otomatik kapılar kullanılamaz halde, normal sıra son derece yavaş ama parayı verdiğiniz anda bir ekspres yol bulunabiliyordu.

Sonunda damgalarımız vuruldu ve Endonezya’ya girdik. Fakat bunun Endonezya ile aramızda güzel bir dostluğun başlangıcı olduğu pek söylenemezdi.

Terminalden çıktığımızda bizi bu kez taksiciler karşıladı. Kuala Lumpur’da havalimanından çıktıktan sonra dünya bir anda değişmiş, bürokrasinin yerini olağanüstü nazik insanlar almıştı.

Bali’de değişen pek bir şey olmadı. Daha terminalin kapısından çıkar çıkmaz çevremizi taksi teklifleri sardı.

“Taxi, sir?”

“Where are you going?”

“Best price!”

“Same as Grab!”

Grab dediğimiz anda herkes aynı cümleyi söylüyordu:

“Aynı fiyat.”

Değildi.

Aynı fiyat olsa bile sizin aracınıza binmek istemiyorduk.

Grab’da aracın plakası, sürücünün adı, yolculuğun güzergahı ve ödeyeceğiniz ücret ekranda görünüyordu. Yolculuk kayıt altındaydı. Bir sorun çıkarsa en azından kimin arabasında kaybolduğunuzu biliyordunuz.

Havalimanının önünde sizi kolunuzdan yakalayan bir adamın “Aynı fiyat” demesi aynı güvenceyi sağlamıyordu.

“Grab çağıracağız” dedim.

“Aynı fiyat.”

“Hayır.”

“Grab price.”

“Hayır.”

“Very good car.”

“Hayır.”

Bazen bir konuşmayı ilerletmenin en etkili yolu kelime sayısını azaltmaktır.

Sonunda kalabalığın arasından çıkıp Grab’in yolcu alma noktasını bulduk. Bizim gittiğimiz dönemde Bolt Endonezya’da çalışmıyordu ama Grab son derece ucuzdu. Fiyatlar o kadar düşüktü ki toplu taşıma aramaya veya Frank Sinatra’nın “vagabond shoes”larını giyip yollara düşmeye gerek yoktu.

Aracımız geldi. Bagajlarımızı yerleştirip otele doğru yola çıktık.

Bali’yle ilgili ikinci şaşkınlığımız burada başladı.

Bali’de bizim anladığımız biçimde şehirlerin nerede başlayıp nerede bittiğini anlamak kolay değildi. Elbette adada Denpasar gibi resmi şehirler, Kuta, Jimbaran ve Ubud gibi yerleşimler vardı. Fakat havalimanından otele giderken gördüğümüz manzara Avrupa’da alıştığımız kent düzenine benzemiyordu.

Bir kasaba bitip diğeri başlamıyordu.

Yolun iki tarafında tek katlı evler, dükkanlar, küçük lokantalar, tapınak girişleri ve atölyeler kesintisiz biçimde devam ediyordu. Belirgin bir şehir merkezi, ana meydan veya belediye binası görünmüyordu. Bir yerleşim diğerinin içine karışıyor, nerede olduğunuzu yalnızca haritadaki isimden anlayabiliyordunuz.

İlk izlenimimiz, bütün adanın tek bir ana yol çevresinde kurulduğuydu.

Bu yolun çoğu yerde iki şeridi vardı. Biri gidiş, biri geliş.

Arabalar motosikletlere yer açmak için yolun ortasındaki çizgiye mümkün olduğunca yakın ilerliyordu. Motosikletler ise yolun iki kenarından, arabaların arasından ve bazen henüz yol olarak tanımlanmamış boşluklardan akıyordu.

Yüzlerce motosiklet, bir karınca ordusu gibi otomobillerin çevresini sarıyordu.

Yüzlerce motosiklet...

Bali’de de trafik soldan akıyordu. Kuala Lumpur’dan geldiğimiz için buna alışmaya başlamıştık. Alışamadığımız şey, araçların birbirlerine ne kadar yakın hareket ettiğiydi. Bir motosiklet otomobilimizin solundan geçiyor, diğeri sağından giriyor, üçüncüsü iki araç arasındaki birkaç santimetrelik boşluğu değerlendiriyordu. Sürücüler frenlere son anda basıyor ama sanki aralarında görünmez bir anlaşma varmış gibi birbirlerine çarpmıyorlardı.

Her gün kaç motosikletlinin kazalarda öldüğünü merak ettim. Sonra tatilimin geri kalanını huzur içinde geçirebilmek için cevabını araştırmamaya karar verdim.

Trafik neredeyse hiç ilerlemiyordu. Kuala Lumpur’daki trafik için günlerce söylenmiştim. Birkaç kilometrelik yolculuğun yarım saat sürmesini kabul edilemez bulmuştum.

Bali’yi görünce Kuala Lumpur’dan özür dilemek istedim.

Kuala Lumpur trafiği bunun yanında Formula 1 pistiydi.

Bali’de bazen yüz metre ilerlemek on beş dakika sürüyordu. Haritadaki mesafe hiçbir şey ifade etmiyordu. Gideceğiniz yer iki kilometre uzakta olabilirdi ama bu yalnızca coğrafi bir bilgiydi. Zamanla ilişkisi bulunmuyordu.

Yol boyunca ellerinde düdüklerle trafiğin ortasına atlayan acayip adamlar gördük. Bunlar polis değildi. Otomobillerin yan yollardan ana yola çıkabilmesi veya yayaların karşıya geçebilmesi için araçları durdurmaya çalışıyorlardı.

Endonezya’da bu gayriresmi trafik düzenleyicilerine Pak Ogah deniliyor. Endonezya polisinin açıklamalarına göre genellikle kavşaklarda, dönüş noktalarında ve sıkışık bölgelerde trafiği yönlendiriyor, karşılığında sürücülerden küçük paralar alıyorlar. Bazen trafiği rahatlatıyor, bazen de para veren araçlara öncelik tanıyarak sorunun bir parçası haline geliyorlar.

Bizim gördüklerimiz cesurdu.

Belki gereğinden fazla cesur.

Düdüklerini çalıp kendilerini akan trafiğin önüne atıyor, ellerini kaldırarak arabaları ve motosikletleri durdurmaya çalışıyorlardı. Fakat bütün sürücüler onları ciddiye almıyordu. Birkaç kez bu adamların kendilerinin ezilmekten son anda kurtulduğunu gördük.

Trafiği düzenlemek için hayatlarını tehlikeye atıyorlardı. Trafik ise düzenlenmeye pek istekli görünmüyordu.

Yol boyunca çok sayıda küçük market vardı. İsimlerinin çoğu Amerikan süpermarketlerinden esinlenmiş gibiydi.

O Mart.

Bu Mart.

Mini Mart.

Süper Mart.

Bilmemne Mart.

En sevdiğim ise yalnızca “MART” yazan marketlerdi. Adlarının başına başka bir kelime eklemeye gerek görmemişlerdi. Ne uğraşacak adam? Mart mı? Mart…

Ne sattığını zaten biliyordunuz. Son derece pratikti.

Bali bizi ilk birkaç saat içinde şarapsız bir uçuş, çalışmayan otomatik kapılar, ekspres sıra teklifi, taksiciler, milyonlarca motosiklet ve hareket etmeyen bir trafikle karşılamıştı.

Henüz bir plaj görmemiştik. Bir tapınağa girmemiştik. Gün batımını izlememiş, Bali danslarını görmemiş, masaj yaptırmamıştık.

Ada kendisini bize tanıtmak için önce en kötü taraflarını göstermeyi seçmişti.

Belki bundan sonrası daha iyi olacaktı.

Olmak zorundaydı.